BARNEKO PAILAZOA

MARCEL MARCEAU

Poloniar abizen konplikatua duen lankide bat dugu. Deitura zein den gogoratzea zaila egiten zaigunean, “Polanski” edo “Stanislavski” deitzen diogu txantxetan.

Roman Polanski poloniarra bazen ere, Constantin Stanislavskiren jaioterria, ordea, ez zen hura, Errusia baizik. Antzerkian ibili diren gehienek bere metodo ospetsua ezagutzen dute. Ni ere garai batean mundu horren inguruan mugitu nintzen. Oker ez banaiz, metodo horren oinarri bat da persona baten barruan, nolabait esanda, persona guztiak daudela eta emozio guztiak sentitzeko gauza garela.

Hau berdina litzateke, nola ez, umore kontuetan. Batzuk diote ez dutela berezko grazia, ez direla kapaz besteengan barrea eragiteko txiste bat kontatuta, esaterako. Stanislavskiren metodoaren ildotik joanda edozein izan ahal da komikoa, edornork izan dezake grazia, denok kapaz izan gaitezke komikotasun hori jaendaurrean ateratzeko eta, ondorioz, irribarre bat azalerazteko. Gure pailazoa, gure mimo ixila aurkitu besterik ez dugu egin behar.

Nire aktorea izateko prestakuntzaren barruan clown ikastaro bat egin nuen. Badirudi ikastaro hartan, barruan eramaten dudan pailazoa aurkitu nuela. Irakaslearen aburuz, pailazo lotsati eta despistatua naiz, malezia puntu bat duena.

Ez dakit azken aldian non ezkutatu den pailazo hori, aspalditik ez baitut beraren berririk izan. Ez al liteke ona izango noizik behin, bizitzak goiz edo berandu ekartzen dizkigun garai ilunen aurrean, denok barruan daramagun pailazo hori, ixilean mugitzen den mimo hori esnaratzea?.

EZ DAGO EZER IDATZIRIK

“Ez dago ezer idatzirik” izenburua duen filmea ikusi nuen duela gutxi. Pelikula ez da une honetakoa, ordea, orain bizpahiru urtekoa baizik. Joe Strummer, The Clash taldeko abeslariaren bizitza kontatzen da bertan, gogoko ditudan musikarien artean leku berezia okupatzen duena.

The Clash ezagutzea aurkikuntza handia izan zen niretzat. Lehenengo aldiz euren kanta bat (Spanish Bombs) entzun nuenetik biziki gustatu zitzaidan taldea. Baliteke jende askorentzat punk-rock estiloko musika zarata baino ez izatea, baina badago munduan barrena musika mota hau maite duen pertsona multzo haundi bat ere.

Elkar lotzen gaituena ez da soilik familia, hizkuntza edo herrialdea. Leku desberdinetako jendea batzen dituen gauza asko ere bada. The Clash taldea atsegin izatea horietako bat izan daiteke. Berdin dio mexikarra, Cambodiakoa zein euskalduna izatea, Madrilgoa edo eskoziarra. Joe Strummer, edo Frank Sinatra, zeharo desberdina den abeslari bat eredutzat hartuta, gustatzen zaizkienen artean badago zerbait amankomunean, bizitzaren aurrean hartutako antzeko jarrera bat, bizi garen gizartearen ikuspegi berdintsua.

The Clash taldea atsegin dugun guztiok pentsaten dugu, apika, bizi garen mundua ez dela beste batzuk sinestarazi nahi diguten bezain perfektua eta beste zeozeren bila jo behar dugula, kontsumo eta diruaren erregela hestuak saihestuz.

“Ez dago ezer idatzirik” dio Joe Strummer-ek. Posibilitate guztiak daudela gure aurrean, aukera anitzeko mundu batean bizi garela. Geroa, honetaz, gure eskuetan, gure bihotz magikoan, gure imajinazio boteretsuan dago.

KREDITUZ BIZI

DAVID HOCKNEY

Enpresari berrientzako hitzaldi batean espero ez nuen erreflexio sakona entzun nuen: “Eman dezagun 90 urtez bizi ahal garela” esan zuen hizlariak. “Hau horrela bada jaiotzen garenean denok ditugu 32850 egun, hau da, 788400 orduko kapitala. Honen ondorioz erabaki garrantzitsu baten aurrean gaude: zer egin nahi dugu ordu eta egun guzti horiekin?. Norberak erantzun bat eman beharko dio galdera honi, besteentzat, agian, balio gutxikoa izan daitekeena”.

Ez dut inolako asmorik negozio bat montatzeko orain arte gastatu ez dudan egun kopurua erabilita, enpresaria zen hizlariak egin zuen moduan. Baina nere ordu eta egunen kredituaren zati handi bat kontsumitu dudanez geroztik, eta inork bermatzen ez didanez kreditu hori gaur bertan, bihar edo urte baten buruan bukatuko ez denik, hausnarketa irmo eta sakon bati ekin diot kapital hori zertan gastatu nahi dudan ebazteko, orain arte, egia esan, inora eraman ez nauena.

Hori baita, benetan bereizten gaituena: ezbairik gabeko egitate honen aurrean, hau da, behin kredituz bizi garela jakinda, egiten duguna.

UNE MAGIKOAK

Ez da erreza ondotik pasatzen diren une magikoei antzematea. Askotan ez diegu momentuoi erreparatzen gure aldamenetik urrundu eta betiko galdu diren arte, ezinezkoa zaigunean beren eraginaren su bizia sentitzea.

Baina, halabeharrez, gertatzen diren instantean ezagutzeko gauza bagara, ez ditugu pasatzen utzi behar, baizik eta horiei irmo eutsi. Harez geroztik beranduegi izango baita eskuartean ukitu eta beren lilura eta xarma gureganatzea.

Izan ere, bizitzan zehar ez da une magiko asko suertatzen. Behin edo bitan maitemintzen gara. Zoriontasunaren izarrak bakan batzutan lerrotzen dira gure alde. Dohatsuak gara, halere. Batzuk ez dute zoriontasun une bat biziko esistentzia osoan.

Magia pasatzen denean, bizirik jarraitzen dugu. Inertziak leku ezagunetara eramaten gaitu, automatak bagina bezala. Ez dugu ahaztu behar, haatik, magia esistitzen dela eta noizbait hatz txikiarekin ikutu genuela.

Ez dakigu gaur, bihar edo etzidamu zer gertatuko den. Ezin dugu jakin magia gure ondotik pasatzear dagoen segituan. Adi egon behar dugu momentu oro, antenak jarrita, tximeleta bitxiak bilatzen dituztenen modura, meteorito edo kometen behatzaileen antzera.

ERRATZAK

SATURNO BUTTO (Idolum)

Pasa den ostegunean, txinatar jatetxe batera joan nintzen lankidea den neska batekin. Bazkaltzen geundelarik, ezagutzen ditugun pertsonen arteko errepaso sakon eta maltzur bat egin genuen, horien arteko nork zuen “erratza” eta nork ez adostu nahian. Edo beste era batean esanda, norberaren sorgintasuna edo sorginkeriaren maila neurtuz.

Argitu beharra dago, aldez aurretik, sorgintasuna ez dela emakumezkoen ezaugarri soila, ezta gutxiagorik ere, baizik eta edozein pertsonarena. Beraz, berdintasunaren hildotik abiatuta sorgintasuna eta aztitasuna berbak batera erabili beharko genituzke, politikariek “vascos y vascas” eta horrelako esamoldeak erabiltzen dituzten moduan.

Nik, egia esan, denetarik ezagutu dut, gizonezkoen zein emakumezkoen artean. Alde batetik, nere ustetan sorgin edo azti hutsak direnak, edo agian sugeak, alakranak edo bestelako izaki pozointsuak, tranpaz beteak, beti azpi-jokotan ibiltzen direnak, desleialtasunez edo tzarkeriaz haien interesen alde jokatu nahian dabiltzanak. Baina bestetik badaude ere zerutik jeitsitako aingerutxoak, laguntzaile onak, prestuak, gardentasunez jardun eta besteen aurrean diren bezalakoak agertu gura dutenak. Tartean, noski, nolabait puzzle bat bezalakoak direnak ere geratzen dira, batzutan onak, bestetan gaiztoak edo berekoiak eta gehienetan epel edo axolagabeak.

Nik ez dakit ba, ene kasuan, zenbat apo eta suge gordeko ditudan heziketa edo beldurraren estalduraren azpian. Bat baino gehiago, ziur. Txinatar jatetxean izan genuen solasaldia, zalantza barik, horren adierazgarria izan liteke.

BARRUKO ETSAIA

VICTOR BRAUNER

Juhak egunero borrokatu behar zuen bere barruko etsaiaren kontra, bera baitzen, dudarik gabe, zeukan areriorik handiena. Duingabetzat hartzen zuen bere burua eta hori zela eta agian, ez zen zoriontsua sentitzen. Etsaiaren lana bizitzaren alor guztietan islatzen zen: bere janzteko eran, lanean, ingurukoekin zituen harremanetan.

Ispiluaren aurrean paratzen zenean gorputz itsutsia zuela iruditzen zitzaion, huts ttipiez josia. Mutil dexentek, ordea, nahi zuten ezagutu eta xede horrekin hurbiltzen zitzaizkion, baina berak, beldurragatik edo, ez zien inolako aukerarik eskeintzen.

Barruko etsaiak etengabe seinalatzen zizkion bere gabeziak, egiten zituen akatsak eta hanka-sartzeak. Horietako batzuk aspaldi-aspalditik zetozen, urteetan zehar gainean eramandakoak, bere burmuinaren zelula-sorta misteriotsu batean umea zenetik gordeta zituenak.

Barneko lagunik ez zuen baina ustekabean kanpoko laguna topatu zuen Juhak. Étienne izeneko gizon batekin maitemindu zen espero izan gabe eta bere harridurarako, hain erakargarria ikusten zuen mutil harengan desio bizia suspertu ei zuen berak ere. Juha, guztiz ikaratuta, arnasarik hartu ezinik, ez zuen adorerik ez indarrik izan gizonaren proposamenak arbuiatzeko.

Étiennek ez zuen bion arteko maitasuna bizirik mantentzeko berebiziko gauzarik egiten. Neska ikusi ezin zuenean deitzen zion egunero, bere ahots maitagarria entzuteko. Elkarrekin zeudenean arreta handiz entzuten zuen Juhak kontatzen ziona. Ez zuen ere aukerarik galtzen Juhak zituen gauza on guztiak aipatzeko, gizonarentzat bera baitzen menduko neskarik politena. Ez zuen ulertzen nolatan neskak ez zuen orain arte bere edertasuna ediren, bere gaitasun guztiez ohartu. “Unibertsoaren zati bat zara, Juha, ortzetik eroritako izar bat. Ez al du izar batek berezko edertasunik?. Ez al da perfektua?”. Tankera honetako gauza piloa esaten zion behin eta berriz oso gertutik, kaxik belarrira.

Juharen bizitza oparoa bihurtzen da, osoa. Une majikoak bizitzen ditu, sakonak eta ahaztezinak. Honez gero etsaiaren ahotsa gero eta urrinagotik entzuten du. Badirudi alde egin duela betiko bere buruaren sakontasunetik edo inoiz ez dela bertan egon.

JIMMY ARRABIT

JIMMY ARRABIT

Jimmy Arrabit Iparraldeko musikariaren kontzertua ikusi eta entzutetik etorri berri naiz, nere herria den Basauriko Kultur Etxean.

Denbora luzea eman nuen nik garai batean Etxe honen barruan, medikuntza liburu eta apunte aspergarriak ikasten, neska bakan batzurekin ligatu nahian edota Upo eta Artanda urrineko mendiei begira, pentsamendua galduta. Eszenatokiaren gainean egonda nago ere, neure lotsatasuna alde batera utzita, garai batean antzerki pixkat egin bait nuen.

Jimmy Arrabit, euskal kanta zaharrak oinarritzat hartuta, jazzaren bidetik abiatzen da. Kanta zahar horien artean badago ere, nola edo hala dantzatzen ikasi dudan “banango” izenekoa. Hiru musikarik osatzen dute taldea, euskal kulturaren horma fin-finak gurutzatu nahian dabiltzanak.

Halere, hogei pertsona baino ez gara Arrabit ikusteko aretoan bildu, nahiz eta ezer ordaindu ez. Non egongo dira ba Basaurin bizi diren larogeita zazpi mila arima izkutuak, emakumeak zein gizonezkoak, unibertsitari gazteak edo umeak, publikoaren arteko bat, gehien txalotzen zuena hain zuzen ere, zortzi-hamar urteko haurra baitzen.

Kulturak ez du erremediorik, antza. Munduak ere erremedio gutxi. Euskal Herria, egoera ilun batean murgilduta bizi da eta gu, apurka-apurka, egunak eta urteak pasa ahala, behin etorri ginen espaziora hurreratzen gara ixileko pausu ttipiez, telebistari lotuta.