ANTREXANTAK

PATUAREN HARRIA

2011-09-04T03:54:00.001-07:00

CLAUDIO GIULIANELLI (Aspettando la luna)

Gure patuaren harria zizelkatzen dugu etengabe, ordu guztietan, minutu bakoitzean.

Alluitzeko harkaitzekin euriak edo haizeak egiten duen tankera, gure bizitzaren harriak forma berriak hartzen ditu, eta xoriak, loreak, apoak edo deabruak osatzen dira bere kristalezko bihotzean.

Une magiko guztiek moldatzen dituzte gure aurpegiaren zimurrak eta izarretatik haruntzago eramango gaituen heriotzaren bide iluna.

OREKA

2011-06-05T22:48:00.001-07:00

Ez dakit erabateko desoreka esistitzen den. Guztion bizitza dago orekatuta, neurri batean edo bestean, anitzak diren era misteriotsuetan.

Halere, gizartea bera neurotikoa denez, dena dago neurosi horren menpe, bizimodua, dirua eta propietateen banaketa, lana, sexu hartu-emanak, maitasuna, laguntasun egotistak.

Horren ondorioz, oreka batzuk zeharo desorekatuak dira, behin eta berriro errealitatetik ihes egitera eramaten gaituztenak, aldizkako sufrimendua sortuz. Oreka neurotiko horretan zutunik mantentzeko euskarri dexente bilatzen ditugu: elikadura, alkohola, tabakoa, futbola, irudizko sexua, bidaia konpultsiboak, zinea, liburuak, blogak, lana, familia edo familia eza. Une batetik bestera eroriko dela ematen du oreka desorekatu horrek, eta noizean behin horrela gertatzen da, baina behin erorita, beste trintxera batetan montatzen ditugu defentsa berriak, tiratxinak, kanoiak edo bonba atomikoak erabilita.

Nire oreka mantentzeko tranpa asko erabili ohi ditut urteetan zehar, gizarte eta familiatik heredatutako neurosiarekin elkarbizitza sinbiotiko batean daudenak: literatura, dultzeak, Athletik-a, eskapismoa, bakardadea, gehiegi pentsatzea burua hustuta, edo alderantziz, pentsatu edo sentitu nahi ez izatea. Mingarriak izan daitezkeen gauzetatik ihes egiten dut ondiño, egunero-egunero, momentu orok dituen magiaren zipristin gozoak alboratuz, urrutitik ikusiz.

ARAZOEN BANKOA

2011-03-27T13:02:00.002-07:00

OSWALDO GUAYASAMIN

Nire gustoko ideia bat entzun nuen ikastaro batean, arazoen banko bat sortzearena, hain zuzen. Hortaz, gure problemen zerrenda luzatzen den neurrian, hau da, ahalbait arazo gehien daukagunean, aberatsagoak gara.

Horren inguruan dudan iritzia, halere, ez da guztiz berdina. Nik uste dut arazoen bankoa euki bai baina hustu ere egin behar dugula, erdi beteta dagoenean arazook banan banan erresolbitzen joatea komenigarria dela, eguneroko bizitzan arinago ibiltzeko, agertuko diren arazo berriei lekua egiteko.

Ez dut aparteko inbertsiorik egin beharrik izan nire arazoen bankoa sortzeko, pasatako urteetan erresolbitu gabeko hainbat asunto bainituen. Dena den, hamar-hamaika problema baino ez zaizkit bururatu. Pobrea naiz edo hipokrita hutsa?

FEREKA MISTERIOTSUEN ERREINUA

2011-02-06T07:40:00.000-08:00

ALBERT MOORE (Dreamers)

Gauero, ohera joaten denean, nire amak berea zena du zain gelan. Lokartu bezain laster, txikitan bezala, bere gorputz handia sentitzen du aldamenean. Komunera joateko altxatzen denetan nire amama ondora hurbiltzen zaio eta atzetik doa amak bainugelako argia pizten duen arte. Argitasunean, ezustean, inor ez dagoela konturatzen da, bakar-bakarrik aurkitzen dela, 85 urte dituelarik, oraindik berea den mundu honetan.

Ohean, lo egin orduko, berriro sentitzen du eta goizeko hamarrak arte lo seko geratzen da bere magalean, ume koskor bat balitz bezala. Amets sakabanatuak ditu, umetako lagunak, hil ziren anaiak, arinegi heldutako seme-alabak, geroa, zerua, infernua, ezereza. Zenbaitetan, beldurrak jota, amak ezin du ondo deskantsatu. Gau horietan ez du amama ondoan sentitzen, eta bere buruari galdetu behar dio nongo paradisuetan aurkituko den, nondik bidaiatuko den ordu txiki horietan. Zenbaitetan senarra ere azaltzen zaio, horrenbeste maite zuen gizona, ondoan lo, baina ama baino askoz gutxiago.

Hiru urte nituenean hil zen amama. Argazki solte batzuetan ikusi dut inoiz, irrifartsu, lodi, beltzez jantzita. Horietako batean ni nago, bere gainean jarrita. Nire ama, ordea, kasik egunero batzen da berarekin, umetan bezala, hitzik esan gabe, fereka misteriotsuen erreinuan.

ZULOAK

2010-09-16T13:21:00.000-07:00

PIER TOFOLETTI

Zuloetan erortzen gara etengabe, gure esistentzia partxis edo oka jokuaren partida bat balitz bezala.

Bi-hiru txanda jokatu gabe, kartzela bisitatu edo bost bat atera arte mugitu ezinezko laukitxoetan erortzen gara behin eta berriro. Ez omen du zentzurik, halere, denbora guztia presondegi berean emateak, erosoa eta eguzkitsua bada ere.

Bi urte pasatu ditut lan berean. Aurrekoan, ordea, hamairu eman nituen. Betiko lagunak eta etsaiak egin ditut. Denboraz, harremanak sendotu edo usteldu egiten dira eta ahal bada, gure espetxe gozoetatik atera behar dugu beste zelda eta zoko batzuk ezagutzeko, asko dira eta mundu honetako presondegiak, zulo ederrak.

Abia gaitezen zulo desberdinetara, hiriz aldatuz, pertsonez aldatuz, nahiz eta barruko hiria beti gurekin eraman: París, Eldorado, Itaka, Oporto, Tinbuktu, Bhutan edo La Palma, azken zulora, azken erreinu misteriotsura hurreratzen garen artean.

APOSTATZEAZ

2010-05-16T20:27:00.001-07:00

PAUL CEZANNE (The Card Players)

Ez naiz inoiz ausazko jokuetan apostatzearen edo jokatzearen aldekoa izan. Nire inguruan, ordea, badaude persona batzuk loterian, lotoan edo kafetegietako makina zaratatsu horietan dirua behin eta berriro gastatzen dutenak, patuaren zorioneko keinu baten esperoan. Kasinoan ere egonda nago zenbaitetan, begirale txunditu bat bezala, besteek ruletan, pokerrean, black-jacken edo bestelako jokuetan etorkizun oparo bat bilatzen zuten artean. Nik, bide horretatik ezer espero ez dudanez, zortea poltsikoan harrapatzeko mugimendu hauek kanpotik ikusten ditu iruzur tuntunak direlakoan, non bankak edo estatuak beti irabazten baitute, guk geuk, luzera begira behintzat, galtzen dugun artean. Bakarrik espero ahal dut zeozer norberak egindako esfortzutik, hau ere askotan loteria baino ez bada ere.

Maitasun edo laguntasun kontuetan, ordea, baita bizitzan orokorrean ere, apustuak egitearen aldekoa naiz. Ez, nik ez dut postura gehiegi egin nire bizitzan zehar arras desberdinak diren ausazko joku hauetan, zoritxarrez agian. Sari potolo bat eskuratzeko aukera izan dudan guztietan atzera-pausu bat eman dut, irabaztea Oka jokuaren espetxearen laukitxoan erortzea izango balitz bezala.

Nik uste dut pertsona bat ezagutzen dugunean, gure begietan benetan baliogarria bada edo gugan zirrara berezi bat esnarazten badu, postura sendo bat egin behar dugula, ditugun fitxa guztiak ruletaren zenbaki horretan kokatuz, bosta, zortzia edo hemeretzia izanda ere, beltza zein gorria, gainerako zenbaki guztiak ahaztuz. Horrenbeste maite dugun pertsonak, ordea, gure jarrera ezagututa, beste zenbaki batean lekutzen badu bere apustua, gurekin egoteko aukera saihestuz, nik esango nuke alde egin behar dugula zarata gehiegi sortu gabe eta berriz ere gure inguruan bilatzen hasi, hain urria den sentimendu hori, agian berriro azaleratuko ez dena, noiz agertuko zain.

AUKERA BAKAR BAT DAGOEN ARTEAN

2010-05-04T12:12:00.000-07:00

OLIVER FÖLLMI

Harreman kontuetan, sexuzkoak, maitasunezkoak edota laguntasun hutsezkoak badira ere, bi teoria desberdin atsegin ditut, nekez adostu edo bateratu ahal direnak.

Batetik, nere ustez, hartu-eman batek aurrera egin behar badu, partaide bakoitzak, hau da, lagun, maitale edo maitemindu bakoitzak, elkarrenganako pausu bat eman beharko luke, besteak berea noiz emango duenaren zain egotera pasatzeko. Batek bi, hiru, lau edo ehun pausu ematen baditu eta besteak bat ere ez, nik esango nuke gauzak ez doazela, inolaz ere, ondo.

Berdintasun bitxi honek ez du, ordea, matxismo edo feminismoarekin zerikusirik. Hots, emakumezkoek eta gizonezkoek gure barrua erakusteko, hau da, besteen aurrean biluzteko lotsa edo beldurra sentitzeko eskubide osoa dugu. Honetaz, sentitzen duena argi eta garbi erakusten duenak, dana postura batean jokoan jartzen duenak, neska edo mutila, gizona zein andrea izanda, ez du inolaz ere ahulezia erakusten, ausardia eta kemena baizik.

Baina, nire buruaren beste aldea, ordea, eskizofrenia moduko batean, alor honetan dana matematika ez dela defendatzen saiatzen da. Zenbaitetan, aldarrikatzen du neurona multzo honek, bost, zortzi, hamaika edo mila pausu eman behar dira benetan lortu nahi dena eskuratzeko, batik bat gauzak argi eta garbi ikusten direnean, diamante bat bezain baliotsua bada jokoan dagoena, itzaltzeko dagoen harreman horren sua bizirik mantentzeko, hari eusteko, aukera bakar bat dagoen artean.

ITSASOA

2010-04-28T11:16:00.000-07:00

JOAQUÍN SOROLLA (Niños en la playa)

Asteazkena da eta goizeko hamarretan ez dago inor hondartzan. Harean eskuoihal bat ere ez da ikusten. Antxetak, surflariak eta lasterkari solteak dira ordu batzuen buruan jendez beteko den hareatzaren biztanle bakarrak.

Uraren ertzetik paseatzen naiz, biluzik, Amazonas ibaiaren ondoko indigenen antzera, itsasoko haizeak laztanduta, oraindik indarrik ez duen eguzkiak ferekatuta. Txikitatik, maite ditudan gauzen artean, eguzkiaren ikutua sentitzeak, uretatik atera berria naizenean batik bat, pribilegiozko lekua bete du, ezin aipatu daitezkeen beste askorekin batera.

Bizitza itsasotik datorrela diote, gu guztiok arrain eboluzionatuak baino ez garela. Teoria honen aldekoek gure odoleko serumaren konposizioa eta itsasoko urarena antzekoak direla oso aldarrikatzen dute.

Umetan, ama eta arrebekin itsasaldera hurbiltzen ginenean poz ikaragarria sentitzen genuen, gure arbaso zaharren deiari erantzuten biziki maite genituen ahaideak bisatatzera joango bagina bezala. Aitari, ordea, ez zitzaion itsasoa deus gustatzen. Auskalo beste arraza batekoa ez zen gure aita, itsasorik ez duen urrutiko planeta batekoa.

Gaur, ezustean, uretan sartzeko erabakia hartu dut, duela milioi bat urte arrain, bale do izurde itxura zuten gure arbasoak agurtu nahian. Tamalez, gure aintzinako etxea hotzegi zegoen eta segituan atera behar izan dut. Oinak bakarrik bustita, begiak itxi ditut eta pentsamendu iheskor bat eskaini diet asaba misteriotsu horiei. Gero bueltatu naiz lehorrera, segurtasunera, eguzkiaren erreinura.

RIDIKULOAZ

2010-04-12T14:20:00.000-07:00

CLAUDIO GIULIANELLI (Il Grande Mago)

Gaztetan, jazz musika jotzen aritu nintzen urtebetez, inolako arrakastarik gabe. Musikarako dudan dohaina, laster deskubritu ahal izan nuen lez, urria zen. Gure irakasleak, ordea, saiatzeko esaten zidan behin eta berriro. Inprobisatzeko unean pasatzen nituen arazoak ikusita, berak esaten zidan jazzean zein bizitzan oso inportantea zela ridukuloarena dotoreziaz egiten ikastea, halabeharrak bideratutako egoera desberdinetan.

Norberak bizitzan duen zeregin bakarra, nere ustez, den bezalakoa izatea da, besteak mindu gabe, eta hanka sartzeko inolako beldurrik izan gabe. Zuzen jo behar dugu nahi ditugun gauzak eskuratzeko, sutsuak izan behar dugu, gure porrot eta hutsetatik ikasita, ridikuloarena liraintasunez eginez.

Behin entzun nuen badela, budisten ustetan, gauza guztiak egiteko era zen bat, jateko, negar edo barre egiteko, ibiltzeko, telebista ikusteko, larrua jotzeko. Ba omen dago era zen bat ere ridikuloa egiteko, denon aurrean barregarri agertzeko, klasea galdu barik?.

ZAINDU MAITE DUZUN HORI

2010-03-06T13:14:00.000-08:00

RUPER ORDORIKA

Ruper Ordorika entzuten egon nintzen atzo, Bilboko Kafe Antzokian. Bigarrenez ikusten nuen. Lehenbizikoa orain urte asko izan zen, bere karreraren hastapenetan. Roberto Ordorika, Ruper ezizenez oker ez banaiz, nere gurasoen etxe ondoan bizi zen, Basaurin, Soziologia edo ikasten zuen artean. Nire ahizpa nagusiaren euskara irakaslea zen Ruper unibertsitaria. Ikasleak eta beste auzokide batzuk joan ginen ondoko herri batean eman zuen kontzertu batera. Auzoko neska gehienak berarekin erdi maiteminduta omen zeuden. Entzundakoaren arabera, hau errepikatu egin da hainbat aldiz bere bizitzan barrena.

Ruperren zenbait kanta aspergarriak egiten zaizkit, berdintsuak. Badakit ez naizela batere originala hau esaten dudanean. Beste batzuei, ordea, izugarri onak erizten dizkiet, “Zaindu maite duzun hori”, "Ene begiek", “Ez da posible” eta “Haizea Garizumakoa”, bere azken diskoari izena ematen dion kantari, besteak beste. Xinpleenak edo alaienak diren horiei, agian.

Duela urte batzuk Ruperren oso laguna zen neska ezagutu nuen. Izugarri polita zen, nere ustetan, edonor maitemintzeko modukoa, Nafarroako iparraldeko herrixka batean bizi zen lamin ilehori bat. Ruperren inbidia sentitu nuen edo agian artista eta musikaria izatearena, hauek, teorian behintzat, neska erakargarriz inguratuta baitaude.

Nahiz eta ez naizen ez neska ez homosexuala, tipo interesgarritzat jotzen dut Ruper hau. Bere janzkera gustatzen zait, bere letrak atsegin ditut, baita bere kantetako kitarrek sortzen dituzten soinu leunak ere. Noizik behin, haatik, monotonoa somatzen dut eta, entzun bitartean, buruak ihes egiten dit beste mundu batzuetara, hainbeste maite ditudan emakumezko baten begi eta ezpain ezezagunetara.

BARNEKO PAILAZOA

2010-01-31T14:21:00.000-08:00

MARCEL MARCEAU

Poloniar abizen konplikatua duen lankide bat dugu. Deitura zein den gogoratzea zaila egiten zaigunean, “Polanski” edo “Stanislavski” deitzen diogu txantxetan.

Roman Polanski poloniarra bazen ere, Constantin Stanislavskiren jaioterria, ordea, ez zen hura, Errusia baizik. Antzerkian ibili diren gehienek bere metodo ospetsua ezagutzen dute. Ni ere garai batean mundu horren inguruan mugitu nintzen. Oker ez banaiz, metodo horren oinarri bat da persona baten barruan, nolabait esanda, persona guztiak daudela eta emozio guztiak sentitzeko gauza garela.

Hau berdina litzateke, nola ez, umore kontuetan. Batzuk diote ez dutela berezko grazia, ez direla kapaz besteengan barrea eragiteko txiste bat kontatuta, esaterako. Stanislavskiren metodoaren ildotik joanda edozein izan ahal da komikoa, edornork izan dezake grazia, denok kapaz izan gaitezke komikotasun hori jaendaurrean ateratzeko eta, ondorioz, irribarre bat azalerazteko. Gure pailazoa, gure mimo ixila aurkitu besterik ez dugu egin behar.

Nire aktorea izateko prestakuntzaren barruan clown ikastaro bat egin nuen. Badirudi ikastaro hartan, barruan eramaten dudan pailazoa aurkitu nuela. Irakaslearen aburuz, pailazo lotsati eta despistatua naiz, malezia puntu bat duena.

Ez dakit azken aldian non ezkutatu den pailazo hori, aspalditik ez baitut beraren berririk izan. Ez al liteke ona izango noizik behin, bizitzak goiz edo berandu ekartzen dizkigun garai ilunen aurrean, denok barruan daramagun pailazo hori, ixilean mugitzen den mimo hori esnaratzea?.

EZ DAGO EZER IDATZIRIK

2010-01-19T14:52:00.000-08:00

“Ez dago ezer idatzirik” izenburua duen filmea ikusi nuen duela gutxi. Pelikula ez da une honetakoa, ordea, orain bizpahiru urtekoa baizik. Joe Strummer, The Clash taldeko abeslariaren bizitza kontatzen da bertan, gogoko ditudan musikarien artean leku berezia okupatzen duena.

The Clash ezagutzea aurkikuntza handia izan zen niretzat. Lehenengo aldiz euren kanta bat (Spanish Bombs) entzun nuenetik biziki gustatu zitzaidan taldea. Baliteke jende askorentzat punk-rock estiloko musika zarata baino ez izatea, baina badago munduan barrena musika mota hau maite duen pertsona multzo haundi bat ere.

Elkar lotzen gaituena ez da soilik familia, hizkuntza edo herrialdea. Leku desberdinetako jendea batzen dituen gauza asko ere bada. The Clash taldea atsegin izatea horietako bat izan daiteke. Berdin dio mexikarra, Cambodiakoa zein euskalduna izatea, Madrilgoa edo eskoziarra. Joe Strummer, edo Frank Sinatra, zeharo desberdina den abeslari bat eredutzat hartuta, gustatzen zaizkienen artean badago zerbait amankomunean, bizitzaren aurrean hartutako antzeko jarrera bat, bizi garen gizartearen ikuspegi berdintsua.

The Clash taldea atsegin dugun guztiok pentsaten dugu, apika, bizi garen mundua ez dela beste batzuk sinestarazi nahi diguten bezain perfektua eta beste zeozeren bila jo behar dugula, kontsumo eta diruaren erregela hestuak saihestuz.

“Ez dago ezer idatzirik” dio Joe Strummer-ek. Posibilitate guztiak daudela gure aurrean, aukera anitzeko mundu batean bizi garela. Geroa, honetaz, gure eskuetan, gure bihotz magikoan, gure imajinazio boteretsuan dago.

KREDITUZ BIZI

2010-01-04T16:05:00.000-08:00

DAVID HOCKNEY

Enpresari berrientzako hitzaldi batean espero ez nuen erreflexio sakona entzun nuen: “Eman dezagun 90 urtez bizi ahal garela” esan zuen hizlariak. “Hau horrela bada jaiotzen garenean denok ditugu 32850 egun, hau da, 788400 orduko kapitala. Honen ondorioz erabaki garrantzitsu baten aurrean gaude: zer egin nahi dugu ordu eta egun guzti horiekin?. Norberak erantzun bat eman beharko dio galdera honi, besteentzat, agian, balio gutxikoa izan daitekeena”.

Ez dut inolako asmorik negozio bat montatzeko orain arte gastatu ez dudan egun kopurua erabilita, enpresaria zen hizlariak egin zuen moduan. Baina nere ordu eta egunen kredituaren zati handi bat kontsumitu dudanez geroztik, eta inork bermatzen ez didanez kreditu hori gaur bertan, bihar edo urte baten buruan bukatuko ez denik, hausnarketa irmo eta sakon bati ekin diot kapital hori zertan gastatu nahi dudan ebazteko, orain arte, egia esan, inora eraman ez nauena.

Hori baita, benetan bereizten gaituena: ezbairik gabeko egitate honen aurrean, hau da, behin kredituz bizi garela jakinda, egiten duguna.

UNE MAGIKOAK

2009-12-13T03:35:00.001-08:00

Ez da erreza ondotik pasatzen diren une magikoei antzematea. Askotan ez diegu momentuoi erreparatzen gure aldamenetik urrundu eta betiko galdu diren arte, ezinezkoa zaigunean beren eraginaren su bizia sentitzea.

Baina, halabeharrez, gertatzen diren instantean ezagutzeko gauza bagara, ez ditugu pasatzen utzi behar, baizik eta horiei irmo eutsi. Harez geroztik beranduegi izango baita eskuartean ukitu eta beren lilura eta xarma gureganatzea.

Izan ere, bizitzan zehar ez da une magiko asko suertatzen. Behin edo bitan maitemintzen gara. Zoriontasunaren izarrak bakan batzutan lerrotzen dira gure alde. Dohatsuak gara, halere. Batzuk ez dute zoriontasun une bat biziko esistentzia osoan.

Magia pasatzen denean, bizirik jarraitzen dugu. Inertziak leku ezagunetara eramaten gaitu, automatak bagina bezala. Ez dugu ahaztu behar, haatik, magia esistitzen dela eta noizbait hatz txikiarekin ikutu genuela.

Ez dakigu gaur, bihar edo etzidamu zer gertatuko den. Ezin dugu jakin magia gure ondotik pasatzear dagoen segituan. Adi egon behar dugu momentu oro, antenak jarrita, tximeleta bitxiak bilatzen dituztenen modura, meteorito edo kometen behatzaileen antzera.

ERRATZAK

2009-12-03T20:47:00.000-08:00

SATURNO BUTTO (Idolum)

Pasa den ostegunean, txinatar jatetxe batera joan nintzen lankidea den neska batekin. Bazkaltzen geundelarik, ezagutzen ditugun pertsonen arteko errepaso sakon eta maltzur bat egin genuen, horien arteko nork zuen “erratza” eta nork ez adostu nahian. Edo beste era batean esanda, norberaren sorgintasuna edo sorginkeriaren maila neurtuz.

Argitu beharra dago, aldez aurretik, sorgintasuna ez dela emakumezkoen ezaugarri soila, ezta gutxiagorik ere, baizik eta edozein pertsonarena. Beraz, berdintasunaren hildotik abiatuta sorgintasuna eta aztitasuna berbak batera erabili beharko genituzke, politikariek “vascos y vascas” eta horrelako esamoldeak erabiltzen dituzten moduan.

Nik, egia esan, denetarik ezagutu dut, gizonezkoen zein emakumezkoen artean. Alde batetik, nere ustetan sorgin edo azti hutsak direnak, edo agian sugeak, alakranak edo bestelako izaki pozointsuak, tranpaz beteak, beti azpi-jokotan ibiltzen direnak, desleialtasunez edo tzarkeriaz haien interesen alde jokatu nahian dabiltzanak. Baina bestetik badaude ere zerutik jeitsitako aingerutxoak, laguntzaile onak, prestuak, gardentasunez jardun eta besteen aurrean diren bezalakoak agertu gura dutenak. Tartean, noski, nolabait puzzle bat bezalakoak direnak ere geratzen dira, batzutan onak, bestetan gaiztoak edo berekoiak eta gehienetan epel edo axolagabeak.

Nik ez dakit ba, ene kasuan, zenbat apo eta suge gordeko ditudan heziketa edo beldurraren estalduraren azpian. Bat baino gehiago, ziur. Txinatar jatetxean izan genuen solasaldia, zalantza barik, horren adierazgarria izan liteke.

BARRUKO ETSAIA

2009-11-23T14:46:00.000-08:00

VICTOR BRAUNER

Juhak egunero borrokatu behar zuen bere barruko etsaiaren kontra, bera baitzen, dudarik gabe, zeukan areriorik handiena. Duingabetzat hartzen zuen bere burua eta hori zela eta agian, ez zen zoriontsua sentitzen. Etsaiaren lana bizitzaren alor guztietan islatzen zen: bere janzteko eran, lanean, ingurukoekin zituen harremanetan.

Ispiluaren aurrean paratzen zenean gorputz itsutsia zuela iruditzen zitzaion, huts ttipiez josia. Mutil dexentek, ordea, nahi zuten ezagutu eta xede horrekin hurbiltzen zitzaizkion, baina berak, beldurragatik edo, ez zien inolako aukerarik eskeintzen.

Barruko etsaiak etengabe seinalatzen zizkion bere gabeziak, egiten zituen akatsak eta hanka-sartzeak. Horietako batzuk aspaldi-aspalditik zetozen, urteetan zehar gainean eramandakoak, bere burmuinaren zelula-sorta misteriotsu batean umea zenetik gordeta zituenak.

Barneko lagunik ez zuen baina ustekabean kanpoko laguna topatu zuen Juhak. Étienne izeneko gizon batekin maitemindu zen espero izan gabe eta bere harridurarako, hain erakargarria ikusten zuen mutil harengan desio bizia suspertu ei zuen berak ere. Juha, guztiz ikaratuta, arnasarik hartu ezinik, ez zuen adorerik ez indarrik izan gizonaren proposamenak arbuiatzeko.

Étiennek ez zuen bion arteko maitasuna bizirik mantentzeko berebiziko gauzarik egiten. Neska ikusi ezin zuenean deitzen zion egunero, bere ahots maitagarria entzuteko. Elkarrekin zeudenean arreta handiz entzuten zuen Juhak kontatzen ziona. Ez zuen ere aukerarik galtzen Juhak zituen gauza on guztiak aipatzeko, gizonarentzat bera baitzen menduko neskarik politena. Ez zuen ulertzen nolatan neskak ez zuen orain arte bere edertasuna ediren, bere gaitasun guztiez ohartu. “Unibertsoaren zati bat zara, Juha, ortzetik eroritako izar bat. Ez al du izar batek berezko edertasunik?. Ez al da perfektua?”. Tankera honetako gauza piloa esaten zion behin eta berriz oso gertutik, kaxik belarrira.

Juharen bizitza oparoa bihurtzen da, osoa. Une majikoak bizitzen ditu, sakonak eta ahaztezinak. Honez gero etsaiaren ahotsa gero eta urrinagotik entzuten du. Badirudi alde egin duela betiko bere buruaren sakontasunetik edo inoiz ez dela bertan egon.

JIMMY ARRABIT

2009-11-18T14:09:00.000-08:00

JIMMY ARRABIT

Jimmy Arrabit Iparraldeko musikariaren kontzertua ikusi eta entzutetik etorri berri naiz, nere herria den Basauriko Kultur Etxean.

Denbora luzea eman nuen nik garai batean Etxe honen barruan, medikuntza liburu eta apunte aspergarriak ikasten, neska bakan batzurekin ligatu nahian edota Upo eta Artanda urrineko mendiei begira, pentsamendua galduta. Eszenatokiaren gainean egonda nago ere, neure lotsatasuna alde batera utzita, garai batean antzerki pixkat egin bait nuen.

Jimmy Arrabit, euskal kanta zaharrak oinarritzat hartuta, jazzaren bidetik abiatzen da. Kanta zahar horien artean badago ere, nola edo hala dantzatzen ikasi dudan “banango” izenekoa. Hiru musikarik osatzen dute taldea, euskal kulturaren horma fin-finak gurutzatu nahian dabiltzanak.

Halere, hogei pertsona baino ez gara Arrabit ikusteko aretoan bildu, nahiz eta ezer ordaindu ez. Non egongo dira ba Basaurin bizi diren larogeita zazpi mila arima izkutuak, emakumeak zein gizonezkoak, unibertsitari gazteak edo umeak, publikoaren arteko bat, gehien txalotzen zuena hain zuzen ere, zortzi-hamar urteko haurra baitzen.

Kulturak ez du erremediorik, antza. Munduak ere erremedio gutxi. Euskal Herria, egoera ilun batean murgilduta bizi da eta gu, apurka-apurka, egunak eta urteak pasa ahala, behin etorri ginen espaziora hurreratzen gara ixileko pausu ttipiez, telebistari lotuta.

IGANDE GOIZEAN

2009-11-15T13:33:00.000-08:00

ANTONIO LÓPEZ (Gran Vía)

Igande goizean hiriko biztanleak ez dira aurreko egunean ikusten zirenak. Gaueko txoriak bueltatu dira beren kabietara, maitaleek azken musuak uzten dituzte ohekidearen ezpainetan, egoiliar lotiak ez dira oraindik esnatu. Igandeko lehen orduetan mundua izoztutako basamortua da, non bizirik dauden lagun bakarrak diren korrikalariak, txakurra paseatzera ateratzen direnak, kolesterola jeitsi nahian dabiltzan adineko adoretsuak edo lo egin gabeko jendaldea.

Goiz altxatu naiz eta txakurrik ez dudanez, azken aldian bezalaxe, korrika egiteari ekin diot. Entrenatuez gero, karrerak luzatzen dira egunez egun eta gaur goizean espero ez nituen aurkikuntzak egiteko aukera izan dut: Frantziako bandera zuen belauntzi handia, itxita zeuden taberna ezezagunak, itsasadarrean zehar kokatutako etxe pobreak. Arnasa erritmikoki hartu bitartean hiri desberdina deskubritu dut, auzune zaharrak, ahaztuak.

Ixiltasunak estaltzen zuen dena. Baina lasaitasunez higitzen zen jendartean bazeuden ere etorkinen talde txikiak, bi, hiru edo lau pertsonarenak, hegoamerikarrak edo afrikarrak gehienbat. Hauek ere, zapatila eta praka motzak jantzi gabe, arin-arinka zebiltzan, harrapaka. Ezin izan dut imajinatu nora joango ote ziren ordu horietan, ezta presa horren zergatia. Beren mitologia zaharreko ospakizun bitxia izango zuten?. Azoka txiki batera joango ziren zeozer saldu nahian?. Edo nahiz eta arraza desberdinetakoak izan, denok amankomunean, ez ote ziren egongo gu, haien gainetik bizi garenez, ixilean gure kontrako errebolta prestatzen?.

ZAHARTUTAKO KUMEAK

2009-11-08T12:45:00.001-08:00

ZHANG XIAOGANG

Nerabeak, pertsona helduak, atsoak bihurtzen gara haurtzaroa abandonatu baino lehen. Bizitzan zehar mugitzen gara oso inportanteak garela pentsatuz, gure zereginak munduaren sostegua direlakoan. Gure azaleko zimur guztien azpitik, haatik, haur txikiak baino ez gara, zahartutako kumeak.

Seme-alabak izaten ditugu eta haiek baino umeagoak gara. Ez gara haien gurasoak, anai-arrebak baizik, jolaskideak. Beraien kontra errietan hasten gara, beren bizitzetan gure ahultasunaren markak utziz.

Besteen kontrako gerratetan murgiltzen gara oraindik olazko ezpatak edo xaboizko balak erabiltzen ditugula pentsatuz. Baina gure kontra aritzen diren haur-soldaduak hiltzen dira benetan edo hiltzearena egiten dute, errealismo handiz, odola eta guzti, Hollywoodeko aktorerik onenak bailira.

FEMINISMOA

2009-11-02T13:37:00.000-08:00

TAMARA DE LEMPICKA (Convalescente)

Pintada bitxia aurkitu nuen nere etxe aurrean lehengo egunean: “No a la psicopatía, no al feminismo” zioen testu harrigarriak. Ez nuen aditu egileak zer adierazi nahi izan zuen, mezu hau zeharo ulertezina iruditu baitzitzaidan.

Nik uste dut edozein emakumek, neurri batean edo bestean, feminista izan behar duela, gizarte honetan orain arte behintzat, emakumezkoek bigarren dibisio batean jokatu dutelako.

Ez nago ados, halere, gizonezkoa naizenez gero apika, berdintasunaren gaia instituzio publikoetan zuzentzen den eraz. Badirudi desberdintasun guztiak emakumezkoen kontra doazela eta hau ez da, nere eritziz, inondik inora egia. Berdintasuna zaintzen duen erakunde publiko batek egin behar duen lehenengo gauza, nere ustetan, era guztietako desberdintasunak aztertzea da, modu zientifiko batean, objektibotasunez. Eta gutxi badira ere, baliteke zenbait alorretan gizonezkoenganako desberdintasunak aurkitzea.

Gizonezkoek, adibidez, bizi-itxaropen txikiagoa dute, zazpi edo zortzi urtekoa. Baten batek esango luke, honen azalpen gisa, emakumezkoak osasuntsuagoak direla berez, konstituzioz edo gorpuzkeraz, baina hau, nere uste apalean, emakumezkoak sukaldean lan egiteko jaioak daudelaren tankerako esamolde faltsua litzateke.

Lan-istripuak gure artean, hau da gizonezkoen artean, emakumezkoen artean baino askoz maizago gertatzen dira. Badago esaterik, hau esplikatzeko, lehengo hildotik abiatuta, emakumeak adikorragoak direla?. Arrazoia ez da beste bat izango?. Orokorrean gizonezkoek egiten duten lana arriskutsuagoa dela, esaterako?.

Herenegun Mediterraneoan zehar leku batetik bestera nabigatzen zuen luxuzko itsasontzi bati buruzko dokumentala ikusi nuen telebistaz. Bikote bat zen ontziaren jabea. Gizona zen enpresaria, itsasontzitik bere negozioak kontrolatzen zituena. Galdetu ziotenean emakumeari berak zer egiten zuen, ordea, erantzuna hau izan zen: “ezer ez, bidaiatu eta ailegatzen garen portuetan gauzak erosi, nere gizonak nahi dudan guztia oparitzen dit eta”. Emakumezko bakan batzurentzat oraindik ere helburu bakarra mantendu nahi dituen gizon bat aurkitzea da, feminismoaren eta matxismoaren alde onak batuz. Eta hau ez da hain portaera bitxia, nere ustetan. Zenbat emakumek jarraituko lukete ezkonduta beren senarrak injenieriak edo abokatuak izan beharrean, kamiolariak edo langile soilak izango balira?.

Gainetik baino ez ditut aipatuko bikoteak banatzen direnean egoten diren desberdintasunak, edo teorian feminista sutsuak diren zenbait emakumeren portaera, beren helburuak lortzeko inolako arazorik ez dutenak bere aurkariak izan daitezkeen sexu berekoak gogor erasotzeko edo zapaltzeko.

Ez dut ahaztuko, haatik, desberdintasun gehienak emakumeen kontrakoak direla. Haien aurka egin behar dugu, objektibotasuna eta matxismo eta feminismoaren alde ilunak ahaztu gabe, gizonezko eta emakumezko berriak, egunetik egunera, sortuz.

ERROREAK

2009-10-04T10:36:00.000-07:00

HENRI DE TOULOUSE-LAUTREC (Au lit)

Irantzurekin ezkondu ez izana izan zen bere bizitzaren okerrik haundiena. Baina badaude erremediorik ez duten erroreak eta aurrera jotzea komeni da pertsona berriak ezagutuz, errore berriak zertuz.

Huts horrek, gainera, gauza onak ere ekarri zizkion. Jende berri asko ezagutzera eraman zuen, bidaiak egitera, esperientzia desberdinak izatera. Ez zuen berriz ere maitasuna aurkitu, nahiz eta askotan baietz pentsatu.

Urteen bueltan amets gehienak lortuak zituen, Irantzurekin bizi izatearena eta berarekin alaba bat izatearena alde batera utzita. Ez zuen ilusio berezirik gizakume bat izateko. Alaba izan behar zuen bion bizitzaren haria jarraituko zuenak, beraien testigantza eta oroitzapenak gain hartuko zituena.

Behin, gizonak 60 urte zituela, kalean egin zuten topo. Irantzu lodi samar zegoen eta adinaren markak nabariak ziren harengan. Nola egongon zen ba bera, zenbait urte zaharragoa izanda. Halere, berarekin hitz egin bitartean garai batean bizi izandako esperientzia berdintsuak izaten hasi zen, antzerako sentimenduak, lehengo pasio hura, laztantzeko desira, bere ondoan etengabe egoteko irrika.

Elkar agurtu ondoren biok kafe bat hartzera joan ziren. Irantzuk harez gero hiru seme-alaba zituen eta kostaldeko herri batean bizi zen. Gizonak ez zion besterik galdetu. Andra joan zenean berriz deskubritu zuen aspalditik zekiena: biok, adinduak ere, beste garai batekoak izaten jarraitzen zuten, Gorbeia aldeko basoetako zuhaitzen artean laztantzen zirenak. Beste gauza batez ere ohartu zen: munduan norberarentzat persona bat baino ez zegoela eta Irantzu zela beretzako bakarra.

BEHELAINOAK

2009-09-27T13:55:00.000-07:00

LINDA BERGKVIST (Eyreequel)

Bizitzan egiten dugun guztiak arrasto bat uzten du gure gorputzean, behelainoak hedatzen ditu larru zurbilean, zimur berriak nekaturiko aurpegian.

Bidaiak, maitasun hartu-emanak, lagunak, lan ezberdinak, gaixotasunak, jendearekin ditugun ika-mikak gure ezpainetan geratzen dira betiko. Zoriontasuna edo tristezia gure begien irisetan islatzen dira, eskuetako bizitza eta amodioaren marrak lorratz distiratsuez nahastuz.

Armiarma baten antzera, sare bat ehundu beharko genuke, non bizitzaren ezbeharrak gelditzen diren, non pozoina airean desagiten den, suzieren moduan, non gure arima ttipia berdintsuen fereka gozoez babestuta aurkitzen den bizitzan zehar oraindik egin ez duen bidean.

Ipurtargi baten antzera, argi xume batez esistentziaren alde ilunak sahiestu beharko genituzke, jausialdiak, pentsamendu grisak eta goibeltasuna argituz, gure bizitza iragankorra pasio biziz betez, etsipenaren irrikaz, maitasunaren suaz.

ALBA

2009-09-20T05:41:00.000-07:00

LOCH NESS - URQUHART GAZTELUA

Albatik, hau da Eskoziatik, gaelikoa alde batera utzirik, bueltatu nintzen pasa den asteartean. Edinburgo ez zitzaidan larregi gustatu, nire ustekaberako, hiri honetaz jende guztiak oso ondo hitz egiten baitu. Edo, hobeto esanda, ez nuen gogoko espero ahal zen neurrian. Batez ere Highlands izeneko lurralde eder eta zabalarekin alderatuz gero.

Meendeetan zehar hainbeste borroketan sartuta egon den herrialde hau atsegina egiten zaigu bisatari gehienoi. Inverness, Stirling, Skye irla eta bere herririk inportanteena, Portree, Glasgow edo New Lanark, beste askoren artean, hiri bereziak eta hunkigarriak dira gure begien aurrean.

Bidaia bat egitea norberaren bizitza besteen bizialdiarekin gurutzatzea da, gure izate arruntetik atera ezagutzen ez genituen existentziekin nahasteko.

Etxera bueltatuta egunean-eguneko monotoniara, isilpeko abenturetara bueltatzen gara. Gure zain daude betiko pertsonak, adiskideak, aldekoak, kontrakoak edo epelak direnak, neutroak, algarak eta barreak, galdutzat ematen genituen lagunak.

Mundu zahar hau berritzerrik ez da egongo, egunez egun, zaharrak duen onena ahaztu gabe, egunetik egunera bizitza berria estreinatuz?.

NORK BERE BURUA MAITATU

2009-06-07T11:24:00.000-07:00

JONATHAN VINER (Trance)

Egiptiarrek eta Grekoek asmatu zuten “kanon” izenekoaren arabera, gorputz bateko proportzio biribilak kalkulatzeko buruaren neurria hartu behar da eredutzat. Buruaren neurriak, honen arauera, pertsona baten altueraren zortziren bat izan behar du. Hori horrela izanik, nere buruak ez du kanon famatu hori betetzen, handiegia baita. ”Buruhaundi” inoiz esaten zidaten umetan, maltzurtasunez. Baina gure garaiko psikologoek garenarekin pozik egon behar dugula diotenez, nik ere, inoiz baino hobeto esanda, neure burua maitatzeko erabakia hartu dut.

Bestetik, inoiz irakurri dut zientzilariek, etorkizunaren gizakia irudikatu nahi dutenean, gorputz mehea eta buru handiz deskribatzen dutela. Horrela agertzen dira ere espaziotik etorritako izaki gehienak, gugandik teknika aldetik behintzat, mendeetako abantaila dutenak. Buru handia dugunok, beraz, etorkizunaren gizon eta emakumeak gara. Horrenbestez, arrakasta izugarria izango genuke etorkizunean, emakume eta gizon perfektoak izango ginateke 200 urte geroago, egungo Angelina Jolie, Brad Pitt, Naomi Campbell edo George Clooneyren antzera. Zoritxarrez, denbora miresgarri hori ailegatzen denean, 250 urteko momia bat izango naiz.

AURPEGIAK

2009-05-31T13:52:00.000-07:00

HUMBERTO JESÚS VIÑAS (Caricia mestiza del adiós)

Gazteen aurpegiek ez dute erakusten gorde nahi dutena, engainatu ahal dute, algara eta bizitasuna baino ez dute islatzen, alaitasun zaratatsua, bizitzeko grina.

Heldu ahala, aurpegiek, ordea, ezin dute pentsatzen dutena, benetan direna aldendu, alboan utzi. Bere barneko buztin misteriotsuez moldatutako maskarak dira eta horrela izanda ere, gorde nahi dutena adierazten dute, bizitzan zehar jasandako ekaitzen erakusgarri dira, hondamen guztiena.

Zaharren gorputzak dira lehorturiko adaskak, orbela. Kontu haundiz ibili behar dute suak erre ez ditzan, haizeak behera bota ez ditzan, edozein txinpartak piztu ahal baitdu kiskaliko dituen sutea, edozein haize boladak eraman ahal baitu beren bizitzaren azken hatsa.

MAN ON WIRE

2009-05-03T13:59:00.000-07:00

“Man on Wire” filmeak hunkitu nau. Pelikula honetan kontatzen den gertaera bitxiak lapurreta baten antz handia du, baina istorio honetan ez dago tirorik, ez diru etekin handirik, gertaera poetiko eta miresgarri bat baizik, hau da, funanbulista baten ibilaldia tenkatutako kable baten gainean zenbait urte geroago bahituriko bi hegazkinek suntsitu zituzten New Yorkeko Dorre Bikien artean.

Urteetan planifikatu zuen ekintza berezi hau Philippe Petit funanbulistak, bere kideen laguntzaz. Arazo handiak izan zituzten beren plana burutzeko. Batetik segurtasun neurri haundik saihestu behar ziren, egintza hau egiteko beharrezkoak ziren tresnez kargaturik. Bestetik, kablearen kokapena arazo handia zen, eta batik bat, 415 metrotako altueran mugitzea, kablearen gainean, alde batera eta bestera, haizearen bultzada sentituz, inolako sarerik gabe.

“Denok hari batetik gaude eskegita”, dio Philippek, baita “Minutu bakoitzetik magia ekintza bat sortzea da munduan merezi duen gauza bakarra”, eta “Bizitzaren muturrean bizi behar da, eta ez zentroan”.

Baina poliziak, epaileak, eta politikari gehienak ez zetozen bat Philippe Petiten filosofia apartaz. Salatu egin zuten ordena publikoa nahasmendu eta jabetza pribatu baten barruan sartzeagatik. Munduak ez omen du ekintza majikoetan sinisten, ez ditu egunerokotasunetik sortu ahal diren lore polit hauek maite. Halere, beraiek (poliziak, epaileak, politikariak) ere, jakin gabe, haizeak mugitzen duen hari mehe batetik daude eskegita.

CARMEN PARIS

2009-04-19T13:38:00.000-07:00

CARMEN PARIS

Lehen aldiz entzun nuenetik gustatu zitzaidan Carmen Paris. Duela gutxi aspalditik bizi ez naizen nere herritik pasatu behar zuenez ikustera eta entzutera joan nintzen, gazte aroan hainbestetan bisitatu nuen Sozial Antzokian kontzertua eman behar baitzuen. Leku horretan gauza anitz gertatu zait nere bizitzan zehar. Filme eta antzezlan dexente ikusteaz gain ni neu ere aktore bezala aritu naiz bere eszenatokian. Ahots eta dantza ikastaroetan parte hartu dut, kamerinoak bisitatu baita Franko osteko mitinetan entzule bezala egon ere. Maitasun kontuetan, halaber, bertan eman nituen lehen pausoak, antzokiaren inguruan estreinekoz neska batenganako erakarpen bizia sentitu baitnuen.

Carmen Parisek bere musikan Aragoiko jota, flamenkoa, jazza, salsa, boleroak eta beste erritmo batzuk batzen ditu. Ahots ozena eta bizia du eta estilo handiz mugitzen da eszenatokian. Nik, gainera, polita ikusten dut, ekargarria. Hitz egiten duenean bere grazia ere badu, kantak aurkezterakoan nahasten baitu hainbat gauza: taoismoa, fisika kuantikoa eta desamodioa, besteak beste.

Carmen Parisen Espainarekin lotura estu bat sumatzen dut, PP eta PSOE, Baltasar Garzon, Jiménez Losantos, Isabel Pantoja eta Paquirrinekin, esaterako, sentitzen ez dudana. Autodeterminazio pertsonala eskatzea posible izango balitz, herrialde berria osatzea gustatuko litzaidake, non Carmen Parisen tankerako espainiar asko sartuko liratekeen, baita bere musikak duen aldaera koloretsuaren tankerako nazioarteko indibiduo asko ere (arabiarrak, afrikarrak, hegoamerikarrak). Herrialde liluragarria izan ahalko zen, orain derrigorrean jasan behar dugun Espainia hori, afrikar etsituen Grial Saindua bihurtu dena, inondik inora, ez dena.

JAPONGO OLERKIGINTZA

2009-03-11T14:42:00.000-07:00

FUJIYAMA

Garai bateko Japonen (IX. mende inguruan) jendearen arteko komunikazioa (guttienez idazten zekitenen artekoa) olerki ttipien bitartez egiten zen, gehienak bi lerrotakoak. Hori gertatzen zen, batez ere, amodiozko kontuetan. Maiteleek elkarri bialtzen zizkieten olerki xinple hauek, esanahiz izkutuez beteta, mezulari, morroi edo neskame baten bitartez, eta jasotzen zituenak interpretatu behar zuen besteak esan nahi zuena, pazientzia handiz, ilusioz edo, agian, gogaitasunez beteta.

Japongo olerkigintza gizakion bihotzean dago sustraiturik. Poema hauek ez dira, inolaz ere ez, olerki intelektualak edo apaindura metaforikoez josiak, ezta ere kontsumo errezeko tresna bat:

Esna daudenen munduan nori esan nion betiko maite izango nuela?
Amets iheskorren bidetik ibiltzen naiz, nor naizen jakin gabe

Iraganaren haria galdu dugu, mundurik onenean bizi garela pentsatuz. Iraganeko aztarnak herdoilduta bezela irudikatzen ditugu. Polita izango litzateke, agian, Japongo olerki zaharren tankerako komunikazioa zabaltzea gure artean, mobilaren edo e-mailen bitartez, hau da, lagunei edota gure maitalea izatea gura dugunari mezu bat bidali nahi diegunean olerki bat idatzi, xinplea, burutsua eta erromantizismoz betea.

Ametsetan ere zaila suertatzen zait nire maitea ikustea.
Ez dakit ba lo egiten? Edo ahaztu egin zait?

AXERI BODA

2009-03-01T12:13:00.000-08:00

Duela egun batzuk Bilboko Arriaga Antzokira joan nintzen “Axeri Boda” izeneko emankizuna ikustera. Juan Antonio Urbeltz izen nagusia da Euskal Herriko kulturan. Nik, ordea, apenas ezagutzen nuen bere lana, nahiz eta pertsona azaletik ezagutu, hilean behin etortzen baita Bilboko Kafe Antzokira saio bat zuzentzera guk, nahiko dizipulu traketsak, nahasiak zein despistatuak, dantza egiten dugun bitartean. Itxuraz oso tipo interesgarria erizten diot, edadetua baina aldi berean dotorea eta txanbelina da eta. Horregatik joan nintzen Arriagara, maisu edo koreografo bezala, hau da, benetako dantzariekin, nolakoa zen miatzera.

Ikuskizunetik atera nuen ondorioa izan zen Urbeltz ez dela koreografoa edo dantzaria soilik, zerbait askoz zabalagoa eta biziagoa erakusten digu ikuskizunean, antropologo, etnologo eta artista ere badela. Hasierako testua, dantzarien jantziak eta mugimenduak, emankizunaren egitura, Japonekiko lotura eta herrialde hartan iradokitako keinu leunak. Urbeltzek euskal kulturaren ikuspegi hedatsu eta sakona erakusten digu, iragan liluragarri batean ardaztua, olerkigintzan, mitologian eta historian sustrai sendoak ezartzen dituena. Horren emaitza ikuskizun oparo eta trinkoa da, indarrez betea, tradizioz josia, Euskal Herrian egiten diren kultur agerpen guztientzako, nere uste apalean, eredua markatzen duena. Hau da, tradizio poetikotik abiatuta, garenetik irtenda, inguruko edo urruneko aportazioak gehituz, nortasuna handitu eta munduaren aurrean erakutsi.

Ziur asko emankizun honen bidea Euskal Herriko aretoetan hasi eta bukatuko da, baina “Axeri Boda” hau gure herrialde magikoaren txartela-bisita polita izango litzateke munduaren aurrean.

ANIMALIAK

2009-01-31T23:44:00.000-08:00

REMEDIOS VARO (Creación de las aves)

Behin, ehiztaria zen lankide batek esan zidan ezin direla parekatu gizakumeen eta animalien bizitzaren garrantzia. Nik hau nahiko eztabaidagarria dela esango nuke.

Gizakien bizitza inportantea da guretzako, azken finean gizakiak garelako. Halere, gizakion eboluzio maila, zalantza izpirik gabe, handiagoa da, animaliek ez baitute inolako aukerarik mundua beren erara moldatzeko, guk dugun lez.

Baina naturarentzat, ordea, emakume, gizon, atso edo ume baten bizitza lehoi, bufalo, txakur, hegazti edo armiarma batena baino inportanteagoa ez dela esango nuke nik. Ezta Unibertso zabalarentzat ere. Animaliak, hegaztiak, ugaztunak, artropodoak dira gure kideak bizitza erizten dioten bide honetan. Ez dugu apenas ezer ezagutzen animalien bizitzari buruz, nahiz ta telebistaz emandako dokumental asko ikusi. Haietaz baliatzen gara inolako kupidarik gabe. Guretzako sentimendurik gabeko tresna bat baino ez dira.

Beste bat izan beharko luke, nere ustetan, animalienganako gure jarrera. Natura ez da ona berez, alde ilun bat ere badu. Zirkulu bortitz baten barruan mugitzen gara, non batzuek besteak jaten dituzten, elikatzeko eta bizirik jarraitzeko. Baina bada munduan eta unibertsoan ere etika izkutu bat, berezko lege bat, bizitzaren oreka mantentzeko ezinbestekoa dena. Guk, ustezko naturaren erregin eta erregeak, horren kontra jokatzen dugu behin eta berriro. Ez dugu urrutira joan behar hori aurkitzeko, gure baitan dago, unibertso erraldoiaren zati bat garelako.

EURIA

2009-01-06T11:54:00.001-08:00

LC NEILL (Walking in the rain)

Euria Bilbon, eta Euskal Herriko zenbait lekutan elurra, kazkabarra, lanbro itxia ... Zortzi urte daramat dei baten zai, gaur ziurrenik elurrez estalita dagoen herri ttipi batetik etorri beharko lukeena, baina eguraldi honekin ...

Gehien espero ditugun deiak espazioan galtzen dira, laino eta euri bortitzagatik, edo mendien kontra topa egiten dute eta ez dira bide zuzena aurkitzeko gauza. Beste zenbaitetan jenio oker batek desbideratzen ditu, urrineko telefono batera bidaliz, non mezua jasotzen duen pertsona zertaz ari den ulertzeko ez den kapaz. Jenio gaizto hauek eta Euskal Herri menditsua dira gure zorigaiztoaren errudunak. Duda barik.

KANTOIAK

2008-11-16T12:37:00.000-08:00

SANDRA BATONI (Io)

Hiri guztietako kantoietan pertsona geldiak aurkitu ahal dira, ezer egiten ez dutenak, pasatzen diren oinezkoei so eginez.

Ibiltarien irudimenez, zeregin ugari izan ahal dute, itxaroteaz gain: ixilpeko poliziak izan ahal dira, gaizkile iheskor bat atxilotu nahian, edo, justu alderantziz, lapur abilak, zerbait ostutzeko mementu egokienaren zain. Baliteke, ordea, populazioaren ohiturak aztertzen dituzten soziologoak, edo beste planeta bateko mozorrotutako inbasoreak izatea, edo maitale abandonatuak, inoiz bueltatuko ez denaren maitea itxaroten ari direnak.

Hiri guztietako kantoietan daude izaki misteriotsu hauek, beste baten zain daudela pentsatuz, beren bizitzaren misterioa argitzera kalera atera direnak, haien barrukalde ilunetik ihesiz.

ALOGERAK

2008-10-25T11:20:00.000-07:00

Hotel Room (Edward Hopper)

Harrigarria da jabetzari buruz dugun kontzeptua, egiaz inor ez baita ezeren ugazaba. Ez bizi den etxearena, ez gidatzen duen kotxearena ezta bankoan gordetzen duen diruarena ere. Era berean, ez gara gure maitaleen, lagun minen edo seme-alaben jabeak. Denbora batez baino ez gara beraiekin biziko, garai mugatu batez laztanduko ditugu edo izango ditugu gure ondoan. Mundu honetan guztiok gaude alogeran, iragaitzaz.

Alogera batzuk oso luzeak dira, nekatzeko modukoak, beste batzuk ordea labur-laburrak, nahi baino arinago galtzen ditugunak, maitasun arloan, lanean zein laguntasun harremanetan, ustekabez kale gorrian aurkitu ahal gara, dardarrean.

Berrogeita hamar urteren buruan beste batzuk biziko dira gure oraingo etxeetan, lehenago suntsitu ez badituzte, gure egungo Volkswagen, Honda edo BMW markako kotxeak ez ditugu harez gero gidatuko eta gure dirua beste batzuen eskuetan egongo da, agian orain estimatzen ez ditugun familiarren kontu korronteetan, edo estatuak bereganatuak izango dira, alderdiek izendutako jauntxoek nahi bezala gasta dezaten.

Denboraz, ez dugu ezer izango, ez dugu ezeren beharrik izango. Gaur ere, ordea, nahiz eta kontrakoa pentsatu, ez dugu ezer, dana dugu alogeran. Gure betebeharra izan liteke behin-behinekoak ditugun alogera horiek aprobetxatu, etxeez, bikotekideez, seme-alabez, gurasoez, diruaz bailatu, minutuz-minutu, zuku guzia atera arte, eta bukatzeko tenorea ailegatzen denean, joaten utzi.

EGUNSENTIKO TRENA

2008-09-03T10:20:00.000-07:00

Anibal esna egoten zen goizeko hirurak arte, egunsentiko trenaren zai. Tren hori egunero pasatzen zen bere etxe ondotik. Ordu horretan gizona kalera ateratzen zen barreradun trenbidetik ikusteko. Haize-bolada eta zarata bortitzaren esperoan geratzen zen, oihu egiteko gogo bizia sentituz. Baina ez zuen inoiz egiten. Lekugune itxietan bidaiariak ikusi ahal zituen, loerdi, solasean edota liburu bat irakurtzen.

Bere emaztea hamabiak aldera joaten zen lotara. Itxaron behar zuen denbora betetzeko, Anibalek eginkizun dexente asmatu zuen: afari osteko harrikoa egin, bere alkandorak eta emaztearen arropak lisatu, irratia entzun, hurrengo eguneko erosketen zerrenda egin, Alemanian musika ikasten zebilen bere alaba Ainhoari emailak bidali eta egunkaria irakurri lehen orrialdetik azkenera arte.

Txikitatik maite zituen trenak. Hirurak hurbiltzen zirenean tentsio berezia somatzen hasia zen. Trena pasatzen zeneko hiruzpalau segundu horiek berdintsuak baziren ere, gauero-gauero zeozer berri ekartzen zuten: jende desberdina lehiatiletan, erdizka ikusiak, ezohiko zaratak, martxa mantsoagoa edo biziagoa, gaueko oinezko galduak, euria, hotza edo beroa. Gero, trena pasatu orduko, etxera bueltatu eta emaztearen ondoan etzan egiten zen, lo zegoen bere gorputza besoetan hartuz. Hamar minutu haiek ziren bere bizitzaren onena. Benetan maite zuen emaztea, Ane Miren. Ez zen kapaz, ordea, hitzen bitartez bere maitasuna erakusteko. Nahiago zuen gaueko ixiltasuna eta bera lo zegoen bitartean ferekatzea, ume txiki bat balitz bezala.

Hori dela eta, Ane Miren bapatean gaixotu zenean, Anibalek oso gaizki pasatu zuen. Etsita egon zen azken mementura arte. Eguna eta gaua ospitalean ematen zituen. Goizaldeko trena bere burutik desagertu zen erabat. Ainhoak ere Alemaniatik etorri behar izan zuen. Dana bukatu zenean, neskak alde egin behar izan zuen, baina Anibali berarekin denboraldi bat pasatzera joateko esan zion.

Joateko Anibalek goizaldeko trena hartu nahi izan zuen. Hirurak hamar gutxitan ateratzen zen hiriko geltokitik. Bere etxea ikusten zen leku bat aukeratu zuen, ia konturatu gabe. Etxe aurreko trenbidetik pasatzerakoan norbait bere ohiko lekuan zegoela iruditu zitzaion. Andra bat, agian. Anibal, supituki, negarrrez hasi zen. Trena pasatzean itxurazko andra hark trena eskuz agurtu zuela iruditu zitzaion. Ane Mirenen antza zuen.

MANAGUA

2008-08-31T07:57:00.001-07:00

1972ko abenduaren 22an, Managua hiriko dirudunak gabonak ospatzen hasiak ziren bertako jatetxe eta klubetan. Egun hartantxe, Carlos Santana ingeniaria La Prensa egunkariaren bulegoan azaldu zen, bere zuzendaria zen Pedro Joaquin Chamorrori lehortea zela eta herrialdean lurrikara indartsua izan ahal zela esateko, baina ez omen zion kasu haundiegirik egin.

Hurrengo egunean, abenduak 23, seismo bortitz batek suntsitu egin zuen hiriaren erdialde osoa, 10000 zendu utzita. Klub gehienek behea jo zuten ere, dantzariak harrapatuz.

Howard Hugues ospetsua Managuan zen egun haietan, Intercontinental hoteletik atera gabe, neurosiak jota, hiru solairu berarentzat erreserbatuta zituela. Halere, tragediaren izariaz onartu bezain laister, hiria utzi zuen Acapulcorako bidea hartuta.

Puerto Ricon, Roberto Clemente, egungo beisbol jokalaririk ospetsuena hegazkin batera igo zen, abenduaren 31ean San Juaneko aireportutik atera zena, laguntza kargamendu handia zeramala hondatutako hirira. Baina aireratu eta gutxira pisu gehiegi eramateagatik Caribe itsasora erori zen hegazkina. Beste herrialde askok ere laguntza bidali zuten. Gehiena, ostera, Anastasio Somozaren eskuetan bukatu zen.

Sei urte beranduago Pedro Joaquin Chamorro bera ere hil zuten, oraindik berreraiki gabe zegoen Managuako kale batean, Somozaren morroi baten hiru tiroz erahila.

IPURTARGIAK

2008-08-29T08:51:00.000-07:00

Paradisuaren ondotik pasatzen gara egunero, oharkabean. Behin, bitan edo hamaika bider zeruaren sarbidea zapaltzen dugu egun oroz.

Aitaren herrian izan nintzen atzo gauean neska lagun batekin. Orduña inguruan dagoen herri ttipia da. Biok aitaren familiarena izan izen baserriaren atarian eseri ginen, non nire arbasoak batzen baitziren udako arratsalde guztietan, baserriko beharrak bukatuta, garai hartan munduaren bestaldera joateko ohiturarik ez bait zen. Bertan guk, aspaldiko lagunak, mila gauzei buruz hitz egin genuen. Ipurtargiak ikusten ziren alde guztietan, goranzko iluntasuna argituz. Hontz-txurien uluak entzuten ziren ere, txorien hegaldiaren hotsa, sugandilen pauso ixilak, eta haien artean, agian, bertan bizi izan ziren biztanleen ahots motelak gure belarrira berba eginez. Une hartan, inkontzienteki, agian paradisuaren estalkia urratu eta osteratxo bat emateko parada izan genuen hain liluragarria den bere barrukaldetik.

Gizonezko bat eta andrazko bat elkarrekin daudenean osotasunaren islada direla diote, yin et yang elkartuta. Baina bai omen dago hirugarren osagaia Tao miragarria osatzeko. Memento hartan, nere ustez, ipurtargi dirdiratsuak izan ziren, zerua mundu honetan dagoela erakutsi zigutenak.

LAIKA

2008-08-08T12:19:00.001-07:00

1957ko azaroaren 3an, Sputnik 2 izeneko espazio-ontzia Lurretik abiatu zen bidaiari bakar batekin, Moskuko kaleetan harrapatutako txakur galdu bat, historian zehar izan zen lehen astronauta.

Espazio-ontzia orbitan ezartzeak helburu bi zituen: Soviet Batasunaren ipar-amerikarren gainetiko gailentasuna erakustea eta, aldi berean, izaki bat espazioan bizitzeko gai izan ahal zen frogatzea.

Baina ontzia espazioratu zuten zientzilariek ez zuten txakurra inoiz bueltatuko zuela pentsatu. Beraien ustetan bizirik iraungo zuen zenbait astetan Lurrari bueltak emonez, berez hil arte. Eta hori da jendaurren esan zutena: Laika era goxo batean hil zela, aste bat pasata, aldez aurretik prestatuta zegoen pozoindutako janari zati bat jan eta gero. Baina ez omen zen egia.

Laika, sentsorez inguratuta, bere arnasketa, bihotzaren erritmoa eta arteria-presioa kontrolatzeko, apenas sei ordu aireratu ondoren hil zen, Lurrari hiru buelta eman ondoren, sufrimendu handiz, ontziaren barruan izandako tenperatura altuengatik eta ikarak eragindako takikardiagatik, bere bihotzak taupadak ohikoa denez baino hiru aldiz arinago egiten bait zituen. Txakurrak hankei indarrez eragiten zien, askatu nahian, bizitza seinaleak transmititzeari utzi zion arte.

Gerora, espazio-ontziak, Laikaren zerraldoak, 2570 buelta emango zituen Lurraren inguruan, sei hilabeteetan, atmosferaren kontra desegin zen arte.

ERDIZKA LAUETAN (IV)

2008-08-06T09:01:00.000-07:00

4. Antrexantak

Itziarren lekuz aldatu ziren berriz ere, Maddik bolantea har zezan. Martxan jarri eta gero, Ekisek geroago damutuko zitzaion zerbait esan zion neskari: “Oso ondo pasatu dut. Zein gauza ona den neska batekin egotea!”. Maddi goibel geratu zen une batez, eta Bilbora ailegatu arte ez zuen hitz bat ere esan. Ekisek ez zekien horren zergaitia. Nekatuta edo egongo zela uste zuen.

Bilbon, Maddik “La Guerniquesa” parean gelditu zuen kotxea eta muxu arin bat eman zion mutilari, adio moduan. Ekisek galdetu zion ea zer zuen, baina neskak ezetzaren keinua egin zuen buruaz, eta bere etxerako bidea hartu zuen, mutila bertan utzita, bidaia-poltsa eskuetan.

Ekis ez zen astelehenean arduratuta ibili baizik eta, izatekotan, apur bat haserre gertatu zenagatik eta ez zion neskari deitu nahi izan. Asteartean ikusiko zuela uste zuen, baina Maddi ez zen dantza klasetik azaldu. Atera eta gero, Ekis arduratuta sentitzen zen guztiz. Gauean deitu zion, baina telefonoa itzalita aurkitu zuen. Ez zuen Maddiren deirik hurren egunean ere.

Ostegunean eta ostiralean, are kezkatuago, behin eta berriro saiatu zen berarekin harremanetan jartzen, baina ez zuen lortu. Telefonoa itzalita zegoen edo ez zuen inork hartzen. Gauean, ostera, Maddiren mezua jaso zuen bere telefono mugikorrean. Horrela zioen: “Ez deitu gehiagotan, mesedez. Nerekin edo beste edozein neskarekin egoteak berdin badizu ez dut zurekin denborarik galduko”.

Ekisek ulertu zuen, azkenean, Maddik sentitu zuen haserrearen zergatia, ordura arte berarentzat misterio iluna zena. Mutilak Itziarren esandako hitzengatik, neskak pentsatu omen zuen berdin ziola Iparraldera berarekin edo dantza klaseko besteren batekin joan izanak.

Hurren egunean, lehenengo aldiz bere bizitzan, Ekis lore-denda batera sartu zen. Nekez lortu zuen neskaren helbidera orkidea eder bi bidali zituen, Edgar Degasen irudi baten atzekaldean idatzitako testu labur batekin, Zamalzainak sinatzen zuena: “Maddi, ikusten ez zaitudanean norbaitek airea eraman duela eta ezin dudala arnasarik hartu sentitzen dut. Deitu, mesedez eta geratu nerekin, gaur bertan, ahal baduzu. Oraindik mila gau falta ditugu”.

ERDIZKA LAUETAN (III)

2008-08-05T08:59:00.000-07:00

3. Ezker Airian

Apenas ordu betez egin zuten lo. Elkarrekin dutxatu ziren, behin eta berriro uztartuta. Goizean herrira jeitsi ziren gosaltzera. Tabernak erdi hutsik zeuden oraino. Neurrizko distantzia mantendu zuten, pixkat lotsatuta giro ezezagunean, baina elkarri begiratzen zioten besteak zer pentsatuko zuen ez zekitela. Gero gauzak gelatik batu eta Urdiñarberako bidea hartu zuten.

Oso goiz polita zen hura, eguzkitsua eta freskoa. Han-hemenka herrixkak ikusten ziren. Urdiñarbe ere herri txikia eta bukolikoa zen, lasaia eta baketsua ziur aski egun normal batean baina oso animatua Maskaradak antzesten ziren egunean.

Goizez ailegatu ziren herrira. Gorriak eta beltzak, Maskaradaren protagonistak, kalean zeuden honez gero. Herriko auzuneetatik ibiltzen ziren, desordenean, ongi etorria eman eta bidea oztopatzeko auzokideek jarritako barrikaden inguruan. Maskaraderen pertsonaiak txirula eta ttun-ttunaren doinuez dantza egin eta herrikideek banaturiko jakiak eta edariak jan eta edaten zituzten. Gorriak, dotoreak eta garbiak eta beltzak, pobreagoak, emankizunaren pertsonaiak ziren. Horien artean zebiltzan Enseñaria, Artzaina, Kantiniersa eta Gatuzaina, bere egurrezko artazi handiekin, baita Marexalak, Kukulleroak, Xorrotxak etabar luze bat ere. Baina Ekisentzat deigarriena zen, dudarik gabe, Zamalzaina, bere parekoa sentitzen zuena, erdi zaldia eta erdi gizona, lore, luma, zinta eta ispilu ttipiez eginiko koroa janzten zuena. Ijituek eta kerestuek zirikatzen zuten zentauro hura, eta nahi zuten harrapatu.

Arratsaldean, bazkaldu ondoren, hainbat zati desberdinetan bananduta zegoen Maskarada konplikatu hura plazan jokatu zen. Maddik eta Ekisek lurrean eserita ikusi zuten emankizuna, elkarri lotuta. Jauziak, braliak, godaleta eta beste aunitz dantza, musika, antzerkia eta kantuak ziren festa horren osagaiak, erabat galduta zegoen garai bateko ospakizunen aztarna bizia.

Berandura arte egon ziren Urdiñarben. Zortziak inguruan herritik atera ziren, nahikoa bide luzea zuten eta. Bidaiaren lehen partean apenas hitz egin zuten, muga zeharkatu zuten arte, mementu hartan bion artean zegoen loturak ez baitzuen hitzen beharrik. Irunera iritsi zirenean, kamioak aparkatzeko lekune batean tokiz aldatu ziren, Maddi logura baitzen. Kotxean sartu orduko, gidatzeko prest, Ekisek neskaren eskua bere zakilean sumatu zuen. Han, iluntasunak babestuta, txortan egin zuten berriro ere, lehenengo aldia balitz bezala. Neskaren titimuturrak puntan sentitu zituen Ekisek. Mutilak, irrikaz, musukatu eta kosk egin zituen emeki, eta gauza bera egin zuen neskaren besoak, lepoa eta klabikulekin. Gero, atzamarrak iltzatu zituen aldakan eta ipurdi giharretan. Bagina umel zegoela nabaritu zuenean zakila barruratu zuen modu kementsu eta erritmiko batez. Han zeuden, kamioi aparkatuez inguratuta, Sherezade eta Zamalzaina, elkarri muxuka, txortan etengabe, gauaren erdian.

ERDIZKA LAUETAN (II)

2008-08-04T10:15:00.000-07:00

2. Luze

Arratsaldeko bostak inguruan Donibane Garazira iritsi ziren, non gaua pasatzeko asmoa baitzuten. Maddi izan zen bertan lo egitea proposatu zuena, urtebete arinago handik aterata Orreagaraino ailegatzen zen Santiagorako bidearen etapa eginda zuen eta. Hurren goizean Donibanetik ateratzekotan zeuden, Zuberoako Urdiñarbe herrian Maskarada ikusi ahal izateko. Aparkatu ondoren, zaharberritutako hotel batean hartu zuten gela bakarra, bi oheduna. Neskak lehioaren ondokoa aukeratu zuen. Ekisek, ahalketua, bere gauzak kontu handiz ateratzen hasi zen, kasik disimuluz, eta armairuaren leku txiki bat okupatu zuen, galtzoinak beste arropen azpian izkutatuz. Komunean nezeserra bazter batean kokatu eta bertan ikusita oso itsusia zela pentsatu zuen. Pijamarik eraman ez izana ere damutu zitzaion.

Telefonoz eskatu zuten jateko zerbait eta bertan afaldu zuten, gelatik atera gabe. Gero, hiritik paseatzera atera ziren. Ilunsentian Donibane Garazi izugarri ederra agertzen zen. Erdi aroko zitadela ematen zuen. Inguruko mendien itzala kale zaharretan islatzen zen. Herrigunea bisitatu zuten, udaletxea, eliza zaharra eta apezpikuaren gartzela. Gero, harresia korritzen zuen erronda bidetik joan ziren, gotorlekua inguratuz. Kale maldatsuetatik gora eta behera ibili ziren ere, gorri koloreko harrizko etxeei begietsiz. Etxe haiek oso zainduta zeuden. Ateburuetan marrazki geometrikoak eta sinbolo erlijiosoak ikusteko parada izan zuten, non XVII eta XVIII mendeko biztanleen izenak eta eraiki zuteneko eskulangileenak irakurtu ahal ziren.

Gero, Maddi eta Ekis taberna batean sartu eta ondoko mahaian zegoen tipo bati imitatuz pastisa eskatu zuten. Ilundu orduko, apur bat alaiago likoreagatik, tabernatik atera eta morroilo bitxiak zituen ate bat gurutzatu zuten, Errobi ibai aldera eramaten zuena. Arku ederraren azpitik pasatzerakoan, uraren murmurioa entzunez, bat-batean, Ekisek Maddi besarkatzeko gogo atzeraezina sentitu zuen. Gerritik hartu, balseoan bezala eta neskak biziki erantzun zuen, luzaroan horren esperoan izan balitz bezala.

Hamarrak inguruan apenas zegoen inor Donibaneko kaleetan eta biok, eskutik hartuta, hotelera bueltatu ziren. Gelan, Ekisen lotsa desagertua zegoen erabat. Neskari oheak elkartzeko esan zion eta une batez besarkatuz egon eta gero, arropa erantzi eta bertara sartu ziren, Ekis biluzik eta Maddi gizonezko pijama loredun batekin. Elkar laztanduz egon ziren ia ordu erdiz, beste ezer egin gabe, oso hurbiletik gauzak kontatzen, txisteka eta umore onez. Maddik esan zion aunitz gauza bere bizitzaz, bidaiatzea atsegin zuela, literatura, yoga, meditazioa, dantza, musika, jazza eta rocka batez ere. Mahaitxoaren gainean ”El edificio Yacoubian” izeneko liburua zuen. El Cairoko bizitzari buruzkoa zela adierazi zion Ekisi. Arabia aldeko herrialde gehienak ezagutzen zituen eta pare bat urte arinago izan zuen Siriako amorante baten istorioa kontatu zion mutilari. Hau entzundakoan Ekisi, zeloen ziztadarekin batera, bigarren aldiz Arabiako hirietako giro misteriotsua etorri zitzaion gogora.

Mutilak emakuntzaren inguruan hasitako laztan leunek eten egin zuten narrazioa. Hatzamarra aritzen zen klitoriaren inguruan, kaio luma bat bezala, eta gero, astiro-astiro, alde batera zein bestera, barruko senak edo jainko misteriotsu batek bidea erakutsiko balio bezala. Noizik behin eskuaren mugimendua gelditu egiten zen, eta hatzamarra pausatzen zen konkor ttipi hortatik milimetro bakar bat ere urrundu gabe. Denbora labur bat igarota hasten zen berriro ere higitzen, zeharo berria eta desberdina zen modu batez. Maddik bi, hiru aldiz sentitu zituen dardarkada txikiak, sabelaren behekaldetik astindu atsegingarriez zabaltzen zirenak, bere barrukaldean suzko animalia ikaratiak, gozo eta elektrikoak mugituko balira bezala. Gero Ekisek atzamar bi sartu zituen bagina barruan, eta bereganako mugimendu bizia egiteari ekin zion, behin eta berriro, besoen artean neskaren espasmoak sentitu zituen arte. Berak zekiela, bere esperientzia eskasean hura izan zen ohekideari antzerako zerbait sentiarazten zion lehen aldia.
Ez zuen sarpenik zertu nahi oso berandura arte, nahiz eta gogo bizia sentitu, eta itxaron egin zuen neskak bere gainean egonda zakila abilezia handiz bilatzen hasi zen arte. Gero, barruratu bitartean neskak, arnasa sakonki hartzen zuelarik, Ekisen eskuak bilatu zituen ditiak ferekatzeko. Neskaren aurpegia ikusita, Ekis txunditu zen, ezagutzen zuenetik inoiz baino politago ikusten baitzuen mementu hartan. Sexuketa geldoa eta luzea izan zen, mutilak oihu motel batez bukatu zuen arte. Gerora, neskak barruan jarraitzeko esan zion eta hola mantendu ziren bi amoranteak, loak hartu zituen arte.

ERDIZKA LAUETAN (I)

2008-08-03T14:17:00.000-07:00

1. Solte

Erdizka lauetan, pika, ebats. Maisuak pausoak kantatzen ditu, dantzariak -gizon helduak, nerabeak, etxekoandreak- musikaren erritmoari jarraituz higitzen diren bitartean.

Dantzan hasi zenetik urte bat pasatu da jada. Ekis Artola Bilbao Musikak duen aretora joaten da asteartero. Jotak, porruak, mutil dantzak eta jauziak apurka-apurka barneratuz eta gorputzaren mugimenduari atxikituz doa, umetatik erakusten zuen baldartasunaren aurka borrokatzen duen artean.

Ezker, eskuin, ezker, antrexantak eta fini. Lehen aldiz klasera iritsi zenean kausitu zuen neska hura, Maddi, noiz edo noiz bakarrik agertzen zena, eta ez zuen une hartatik behin ere huts egin, beti asteartearen zain, berriro aurkituko zuenaren itxaropenaz, beste behin ez ote zuen ikusiko ikara biziz.

Urtean zehar berarengandik hurbilago egoteko aukera bakan batzuk izan zituen. Dantzatu bitartean, esaterako, neskak bikotetzat aukeratzen zuenean, Ekis ez baitzen, hain zuzen ere, nahi duenaren bila joatera ausartzen den horietakoa. Maddi besoen artean zuen bakoitzean, scotisha dantzatu edo balseoan egiteko, Ekisek, eskua bakarrik hartuta edo gerritik ebatuta, izugarrizko gogoa sentitzen zuen neska horri lotuta egoteko bizi guztirako, edo, Orienteko ipuietan bezela, mila eta ehun gauetan zehar gorputz hori laztanduz lo egiteko.

Urtebeteko bitarte horretan dantza taldekideek afari bat ospatu zuten. Ekisek, inolako premiarik gabe, jatetxe ingurura hurbildu zuen kotxea Maddi bere etxera eramateko aukera sortuez gero, gidariarena egiteko. Baina, tamalez, ez zuten gau osoan hitz bakar bat ere gurutzatu, ez jatetxean ez egondako tabernetan, musikak eta jendetzak erremediorik gabe bananduta. Patuak, antza zenez, ahaleginak egiten zituen bion bideak nahas ez zitezen.

Zortea, ordea, gutxien espero zuenean, bere alde jarri bide zitzaion. Dantza taldearen zenbait ikaslek Iparraldera joateko bidaia antolatu zuten, Zuberoako Maskaradaren emankizunak ikusteko asmotan. Bost lagunetik bik azkeneko mementuan deitu zuten ezin izango zirela joan esateko eta beste bat ez zen, inolako argibiderik gabe, adostutako lekuan azaldu. Ekis eta Maddi “La Guerniquesa” izeneko tabernan egon ziren zain ordubetez, abisurik utzi ez zuenaren telefonorik ez baitzuten, eta azkenean, Ekisek ezer esan gabe irauten zuen bitartean,”Gu biok joan ahal gara” erran zuen neskak.

Maddik berak eraman behar izan zuen kotxea, ondoan aparkatua utzia baitzuen. Hiru ordu luzeko bidaian, ezohiko moduan, Ekisek asko hitz egin zuen, baina tentelkeriak baino esaten ez zuenaren sentsazioa izan zuen denbora guztian. Bi aldiz gelditu ziren, Itziarreko atseden eremuan, gasolioa bota eta apur batez deskansatzeko, eta Beran, Maddik leku hartatik muga zekarkatu nahi baitzuen, Barojatarren etxea kanpoaldetik ikusi ahal izateko. Ekisek ez zuen libururik irakurtzen eta ozta-ozta zekien Baroja idazle bat zela, baina jakin-mina erakutsi nahi izan zuen neskaren aurrean txarto ez geratzeko.

Bidean zehar Ekisen hanka-sartzeak dezente izan ziren. Berako taberna batean, esaterako, konturatu gabe nesken komunera sartu zen. Maddik, hori ikusirik, barrez hasi zen.

LI PO

2008-07-20T06:48:00.000-07:00

Li Po idazleak bere lorategia zaintzen zuen gizonari ematen zizkion bere olerki guztiak. Ulertzen ez bazituen edota haren gustokoak ez baziren apurtu egiten zituen atoan.

Merkatari aberats baten semea, hogeitabost urte zituela Txina ezagutzera joan zen, Erdi Aroko menturazale edo zaldun ibiltarien antzera. Izpiritu librea zen, garai hartan ezarritako konbentzionalismoaren kontra bizitzen saiatu zena.

Maisu taoistekin entrenatu eta filosofia horren zalea bihurtu zen, ezpata ere oso ondo erabiltzen zekiena. Garai hartako dinastien kontrako matxinadetan parte hartu zuen, arrakasta handiegirik gabe.

Bizitza luzatzeko taoistek prestatzen zuten elixir bat hartzeagatik, merkurioak pozoinduta, hil zen. Hala ere, kondariak dio Yangste ibaian ito zela, txalupatik eroria, guztiz mozkortuta, hilargia besarkatu nahian.

LARACHE

2008-07-13T11:31:00.000-07:00

Nire osaba batek Laratxen eman zituen bere bizitzaren hiruzpalau urte, soldaduzka egiteko garaia egokitu zitzaionean. Hura zen, zalantza izpirik gabe, amaren esanetan, guttien desio zuen lekua sahiestezina zen behar hori betetzeko, baina zorigaiztoak urrineko hiri hura bere bidean jarri zuen.

Bertan kolpeak, gaixotasunak, etengabeko martxak eta tratu txarrak jasan behar izan zituen. Bueltatu orduko guztiz aldatuta ageri zen, inoiz baino gizonago eta, aldi berean, tristeago.

Osabak Euskal Herrian igaro zuen haurtzaroaren zati bat betiko hil zen Laratxen. Edo bertan jarraitzen ote du, bertako kale itxietatik paseatzen, Sinbad eta basamortuko alde guztietatik datozen merkatariekin tratutan?

PASSAGE DÉSEMBOÎTÈ

2008-07-09T08:15:00.000-07:00

Basaurira joateko bidean, ama bisitatzeko asmotan, jende multzo handi bat aurkitu nuen metro geltokiaren aurrean. "Passage Désemboîtè" taldeko aktoreak ziren, eta haien inguruan, ikusle zoriontsuak. Ez nekien Bilbon egunotan kale antzerki ihardunaldirik antolatzen zenik, eta hasiera batean, Europako ekialdeko musikari talderen bat izango zela uste izan nuen. Gero jakin nuen egia.

Emankizun bizia eta interesgarria, musika eta koreografia, mugimendu arinak, aurpegi interesgarriak, asko bizi izan duten pertsona helduenak.

Gizaki guztiak mundu oso bat direla esaten dute. Batzuk, ordea galaxia oso bat dirudite.