AURPEGIAK

HUMBERTO JESÚS VIÑAS (Caricia mestiza del adiós)

Gazteen aurpegiek ez dute erakusten gorde nahi dutena, engainatu ahal dute, algara eta bizitasuna baino ez dute islatzen, alaitasun zaratatsua, bizitzeko grina.

Heldu ahala, aurpegiek, ordea, ezin dute pentsatzen dutena, benetan direna aldendu, alboan utzi. Bere barneko buztin misteriotsuez moldatutako maskarak dira eta horrela izanda ere, gorde nahi dutena adierazten dute, bizitzan zehar jasandako ekaitzen erakusgarri dira, hondamen guztiena.

Zaharren gorputzak dira lehorturiko adaskak, orbela. Kontu haundiz ibili behar dute suak erre ez ditzan, haizeak behera bota ez ditzan, edozein txinpartak piztu ahal baitdu kiskaliko dituen sutea, edozein haize boladak eraman ahal baitu beren bizitzaren azken hatsa.

MAN ON WIRE

“Man on Wire” filmeak hunkitu nau. Pelikula honetan kontatzen den gertaera bitxiak lapurreta baten antz handia du, baina istorio honetan ez dago tirorik, ez diru etekin handirik, gertaera poetiko eta miresgarri bat baizik, hau da, funanbulista baten ibilaldia tenkatutako kable baten gainean zenbait urte geroago bahituriko bi hegazkinek suntsitu zituzten New Yorkeko Dorre Bikien artean.

Urteetan planifikatu zuen ekintza berezi hau Philippe Petit funanbulistak, bere kideen laguntzaz. Arazo handiak izan zituzten beren plana burutzeko. Batetik segurtasun neurri haundik saihestu behar ziren, egintza hau egiteko beharrezkoak ziren tresnez kargaturik. Bestetik, kablearen kokapena arazo handia zen, eta batik bat, 415 metrotako altueran mugitzea, kablearen gainean, alde batera eta bestera, haizearen bultzada sentituz, inolako sarerik gabe.

“Denok hari batetik gaude eskegita”, dio Philippek, baita “Minutu bakoitzetik magia ekintza bat sortzea da munduan merezi duen gauza bakarra”, eta “Bizitzaren muturrean bizi behar da, eta ez zentroan”.

Baina poliziak, epaileak, eta politikari gehienak ez zetozen bat Philippe Petiten filosofia apartaz. Salatu egin zuten ordena publikoa nahasmendu eta jabetza pribatu baten barruan sartzeagatik. Munduak ez omen du ekintza majikoetan sinisten, ez ditu egunerokotasunetik sortu ahal diren lore polit hauek maite. Halere, beraiek (poliziak, epaileak, politikariak) ere, jakin gabe, haizeak mugitzen duen hari mehe batetik daude eskegita.

CARMEN PARIS

CARMEN PARIS

Lehen aldiz entzun nuenetik gustatu zitzaidan Carmen Paris. Duela gutxi aspalditik bizi ez naizen nere herritik pasatu behar zuenez ikustera eta entzutera joan nintzen, gazte aroan hainbestetan bisitatu nuen Sozial Antzokian kontzertua eman behar baitzuen. Leku horretan gauza anitz gertatu zait nere bizitzan zehar. Filme eta antzezlan dexente ikusteaz gain ni neu ere aktore bezala aritu naiz bere eszenatokian. Ahots eta dantza ikastaroetan parte hartu dut, kamerinoak bisitatu baita Franko osteko mitinetan entzule bezala egon ere. Maitasun kontuetan, halaber, bertan eman nituen lehen pausoak, antzokiaren inguruan estreinekoz neska batenganako erakarpen bizia sentitu baitnuen.

Carmen Parisek bere musikan Aragoiko jota, flamenkoa, jazza, salsa, boleroak eta beste erritmo batzuk batzen ditu. Ahots ozena eta bizia du eta estilo handiz mugitzen da eszenatokian. Nik, gainera, polita ikusten dut, ekargarria. Hitz egiten duenean bere grazia ere badu, kantak aurkezterakoan nahasten baitu hainbat gauza: taoismoa, fisika kuantikoa eta desamodioa, besteak beste.

Carmen Parisen Espainarekin lotura estu bat sumatzen dut, PP eta PSOE, Baltasar Garzon, Jiménez Losantos, Isabel Pantoja eta Paquirrinekin, esaterako, sentitzen ez dudana. Autodeterminazio pertsonala eskatzea posible izango balitz, herrialde berria osatzea gustatuko litzaidake, non Carmen Parisen tankerako espainiar asko sartuko liratekeen, baita bere musikak duen aldaera koloretsuaren tankerako nazioarteko indibiduo asko ere (arabiarrak, afrikarrak, hegoamerikarrak). Herrialde liluragarria izan ahalko zen, orain derrigorrean jasan behar dugun Espainia hori, afrikar etsituen Grial Saindua bihurtu dena, inondik inora, ez dena.

JAPONGO OLERKIGINTZA

FUJIYAMA

Garai bateko Japonen (IX. mende inguruan) jendearen arteko komunikazioa (guttienez idazten zekitenen artekoa) olerki ttipien bitartez egiten zen, gehienak bi lerrotakoak. Hori gertatzen zen, batez ere, amodiozko kontuetan. Maiteleek elkarri bialtzen zizkieten olerki xinple hauek, esanahiz izkutuez beteta, mezulari, morroi edo neskame baten bitartez, eta jasotzen zituenak interpretatu behar zuen besteak esan nahi zuena, pazientzia handiz, ilusioz edo, agian, gogaitasunez beteta.

Japongo olerkigintza gizakion bihotzean dago sustraiturik. Poema hauek ez dira, inolaz ere ez, olerki intelektualak edo apaindura metaforikoez josiak, ezta ere kontsumo errezeko tresna bat:

Esna daudenen munduan nori esan nion betiko maite izango nuela?
Amets iheskorren bidetik ibiltzen naiz, nor naizen jakin gabe

Iraganaren haria galdu dugu, mundurik onenean bizi garela pentsatuz. Iraganeko aztarnak herdoilduta bezela irudikatzen ditugu. Polita izango litzateke, agian, Japongo olerki zaharren tankerako komunikazioa zabaltzea gure artean, mobilaren edo e-mailen bitartez, hau da, lagunei edota gure maitalea izatea gura dugunari mezu bat bidali nahi diegunean olerki bat idatzi, xinplea, burutsua eta erromantizismoz betea.

Ametsetan ere zaila suertatzen zait nire maitea ikustea.
Ez dakit ba lo egiten? Edo ahaztu egin zait?

AXERI BODA

Duela egun batzuk Bilboko Arriaga Antzokira joan nintzen “Axeri Boda” izeneko emankizuna ikustera. Juan Antonio Urbeltz izen nagusia da Euskal Herriko kulturan. Nik, ordea, apenas ezagutzen nuen bere lana, nahiz eta pertsona azaletik ezagutu, hilean behin etortzen baita Bilboko Kafe Antzokira saio bat zuzentzera guk, nahiko dizipulu traketsak, nahasiak zein despistatuak, dantza egiten dugun bitartean. Itxuraz oso tipo interesgarria erizten diot, edadetua baina aldi berean dotorea eta txanbelina da eta. Horregatik joan nintzen Arriagara, maisu edo koreografo bezala, hau da, benetako dantzariekin, nolakoa zen miatzera.

Ikuskizunetik atera nuen ondorioa izan zen Urbeltz ez dela koreografoa edo dantzaria soilik, zerbait askoz zabalagoa eta biziagoa erakusten digu ikuskizunean, antropologo, etnologo eta artista ere badela. Hasierako testua, dantzarien jantziak eta mugimenduak, emankizunaren egitura, Japonekiko lotura eta herrialde hartan iradokitako keinu leunak. Urbeltzek euskal kulturaren ikuspegi hedatsu eta sakona erakusten digu, iragan liluragarri batean ardaztua, olerkigintzan, mitologian eta historian sustrai sendoak ezartzen dituena. Horren emaitza ikuskizun oparo eta trinkoa da, indarrez betea, tradizioz josia, Euskal Herrian egiten diren kultur agerpen guztientzako, nere uste apalean, eredua markatzen duena. Hau da, tradizio poetikotik abiatuta, garenetik irtenda, inguruko edo urruneko aportazioak gehituz, nortasuna handitu eta munduaren aurrean erakutsi.

Ziur asko emankizun honen bidea Euskal Herriko aretoetan hasi eta bukatuko da, baina “Axeri Boda” hau gure herrialde magikoaren txartela-bisita polita izango litzateke munduaren aurrean.

ANIMALIAK

REMEDIOS VARO (Creación de las aves)

Behin, ehiztaria zen lankide batek esan zidan ezin direla parekatu gizakumeen eta animalien bizitzaren garrantzia. Nik hau nahiko eztabaidagarria dela esango nuke.

Gizakien bizitza inportantea da guretzako, azken finean gizakiak garelako. Halere, gizakion eboluzio maila, zalantza izpirik gabe, handiagoa da, animaliek ez baitute inolako aukerarik mundua beren erara moldatzeko, guk dugun lez.

Baina naturarentzat, ordea, emakume, gizon, atso edo ume baten bizitza lehoi, bufalo, txakur, hegazti edo armiarma batena baino inportanteagoa ez dela esango nuke nik. Ezta Unibertso zabalarentzat ere. Animaliak, hegaztiak, ugaztunak, artropodoak dira gure kideak bizitza erizten dioten bide honetan. Ez dugu apenas ezer ezagutzen animalien bizitzari buruz, nahiz ta telebistaz emandako dokumental asko ikusi. Haietaz baliatzen gara inolako kupidarik gabe. Guretzako sentimendurik gabeko tresna bat baino ez dira.

Beste bat izan beharko luke, nere ustetan, animalienganako gure jarrera. Natura ez da ona berez, alde ilun bat ere badu. Zirkulu bortitz baten barruan mugitzen gara, non batzuek besteak jaten dituzten, elikatzeko eta bizirik jarraitzeko. Baina bada munduan eta unibertsoan ere etika izkutu bat, berezko lege bat, bizitzaren oreka mantentzeko ezinbestekoa dena. Guk, ustezko naturaren erregin eta erregeak, horren kontra jokatzen dugu behin eta berriro. Ez dugu urrutira joan behar hori aurkitzeko, gure baitan dago, unibertso erraldoiaren zati bat garelako.

EURIA

LC NEILL (Walking in the rain)

Euria Bilbon, eta Euskal Herriko zenbait lekutan elurra, kazkabarra, lanbro itxia ... Zortzi urte daramat dei baten zai, gaur ziurrenik elurrez estalita dagoen herri ttipi batetik etorri beharko lukeena, baina eguraldi honekin ...

Gehien espero ditugun deiak espazioan galtzen dira, laino eta euri bortitzagatik, edo mendien kontra topa egiten dute eta ez dira bide zuzena aurkitzeko gauza. Beste zenbaitetan jenio oker batek desbideratzen ditu, urrineko telefono batera bidaliz, non mezua jasotzen duen pertsona zertaz ari den ulertzeko ez den kapaz. Jenio gaizto hauek eta Euskal Herri menditsua dira gure zorigaiztoaren errudunak. Duda barik.